စိတ်ကျရောဂါ ပျောက်ကင်းနည်း – လမ်းညွှန်ချက်

စိတ်ကျရောဂါ (Depression) သည် “စိတ်ပျော့ခြင်း” သို့မဟုတ် “စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း” ဟူသော အပျော့စား ကိစ္စမဟုတ်ပါ။ ဦးနှောက်၊ ဓာတုပစ္စည်းများ၊ ဘဝအတွေ့အကြုံနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တို့ ပေါင်းစပ်ဆက်စပ်ပြီး ဖြစ်ပေါ်လာသော ကုသနိုင်သည့် ကျန်းမာရေးအခြေအနေ တစ်ခုဖြစ်သည်။ လူများစွာသည် သင့်လျော်သော ကုသမှုနှင့် ကိုယ်တိုင်စောင့်ရှောက်မှုတို့ဖြင့် သိသိသာသာ ပိုကောင်းလာကြပြီး အပြည့်အဝ ပြန်လည်ကောင်းမွန်သူများလည်း ရှိသည်။ ဤလမ်းညွှန်တွင် လက္ခဏာများကို သိရှိခြင်းမှ စ၍ ကုသနည်းများ၊ နေ့စဉ်လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် အကြံပြုချက်များအထိ ဖော်ပြထားသည်။

အရေးကြီးချက်။ ဤဆောင်းပါးသည် ယေဘုယျ အသိပညာပေးရန်သာ ဖြစ်ပြီး ဆရာဝန်၏ ရောဂါရှာဖွေစစ်ဆေးမှုနှင့် ကုသမှုကို အစားထိုးနိုင်ခြင်း မရှိပါ။

၁။ စိတ်ကျရောဂါ ဆိုသည်မှာ ဘာလဲ

ပုံမှန်ဝမ်းနည်းခြင်းသည် ဘဝတွင် ကြုံရသော ဆုံးရှုံးမှု၊ ကျရှုံးမှုများအပေါ် သဘာဝတုံ့ပြန်မှုဖြစ်ပြီး အချိန်ကြာလျှင် လျော့ပါးသွားတတ်သည်။ စိတ်ကျရောဂါမှာမူ ဝမ်းနည်းခြင်း၊ စိတ်ပျက်ခြင်း၊ ဘာကိုမှ စိတ်မဝင်စားခြင်းတို့သည် အနည်းဆုံး ၂ ပတ်ကျော် ဆက်တိုက်ဖြစ်ပြီး နေ့စဉ်ဘဝ၊ အလုပ်၊ ဆက်ဆံရေးတို့ကို ထိခိုက်စေသည်။

အဓိက လက္ခဏာများ

စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ

ဝမ်းနည်းခြင်း၊ ဟာတာတာဖြစ်ခြင်း၊ မျှော်လင့်ချက်မဲ့ခြင်း
ယခင်ကြိုက်နှစ်သက်ခဲ့သည့် အရာများကို စိတ်မဝင်စားတော့ခြင်း
မိမိကိုယ်ကို တန်ဖိုးမရှိဟု ခံစားရခြင်း၊ အပြစ်ရှိသလို ခံစားရခြင်း
အာရုံစူးစိုက်ရခက်ခြင်း၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ချရခက်ခြင်း
စိတ်တိုလွယ်ခြင်း၊ ငိုချင်လွယ်ခြင်း

ကိုယ်ခန္ဓာပိုင်းဆိုင်ရာ

အိပ်မပျော်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အကျွံ အိပ်ခြင်း
စားချင်စိတ် ပျောက်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အကျွံ စားခြင်း
ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ အင်အားမရှိခြင်း
ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ကိုယ်လက်ကိုက်ခဲခြင်း၊ အစာအိမ်မကောင်းခြင်း

အပြုအမူပိုင်းဆိုင်ရာ

လူမှုဆက်ဆံရေးမှ ရှောင်ခွာခြင်း
အလုပ်၊ ကျောင်းတွင် စွမ်းဆောင်ရည် ကျဆင်းခြင်း
ကိုယ်ကျန်းမာရေး၊ သန့်ရှင်းရေးကို ဂရုမစိုက်တော့ခြင်း

ဤလက္ခဏာများအနက် ငါးခုနှင့်အထက် ကို ၂ ပတ်ကျော် ခံစားနေရလျှင် ကျွမ်းကျင်သူနှင့် ပြသသင့်သည်။

၂။ စိတ်ကျရောဂါ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းများ

စိတ်ကျရောဂါသည် အကြောင်းတစ်ခုတည်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ အချက်အများအပြား ပေါင်းစပ်၍ ဖြစ်တတ်သည်။

ဇီဝဗေဒအချက်များ – ဦးနှောက်ထဲရှိ ဓာတုပစ္စည်းများ (serotonin, dopamine စသည်) မညီမျှခြင်း၊ မျိုးရိုးဗီဇ
စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာအချက်များ – ပူပန်လွယ်သော စိတ်သဘောထား၊ မိမိကိုယ်ကို အပြစ်တင်တတ်ခြင်း၊ ငယ်စဉ်က ခံစားခဲ့ရသော ဒဏ်ရာများ
ဘဝအခြေအနေများ – ချစ်ရသူဆုံးရှုံးခြင်း၊ အလုပ်ပြုတ်ခြင်း၊ ငွေကြေးအခက်အခဲ၊ ဆက်ဆံရေးပြဿနာ၊ ဘဝကို ပြောင်းလဲစေသည့် ဖြစ်ရပ်များ
ကျန်းမာရေးအခြေအနေများ – နာတာရှည်ရောဂါများ၊ သိုင်းရွိုက်ပြဿနာ၊ ဆေးအချို့၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး
လူမှုပတ်ဝန်းကျင် – အထီးကျန်ခြင်း၊ ပြည်ပရောက် မိသားစုနှင့် ဝေးကွာခြင်း၊ ဖိအားများသော ပတ်ဝန်းကျင်

အကြောင်းရင်းကို နားလည်ခြင်းသည် အပြစ်တင်ရန်မဟုတ်ဘဲ မိမိအတွက် သင့်တော်သည့် ကုသနည်းကို ရွေးချယ်ရာတွင် အထောက်အကူပြုရန် ဖြစ်သည်။

၃။ ပထမဆုံး လုပ်သင့်သည့်အရာ – ကျွမ်းကျင်သူထံ ပြသခြင်း

စိတ်ကျရောဂါကို ကိုယ့်ဘာသာ ကိုယ်ကုရန် ကြိုးစားရုံနှင့် မလုံလောက်တတ်ပါ။ အထူးသဖြင့် လက္ခဏာများ ပြင်းထန်လျှင် သို့မဟုတ် ကြာမြင့်လျှင် ပညာရှင်၏ အကူအညီသည် အလွန်အရေးကြီးသည်။

ဘယ်သူ့ကို ပြသရမလဲ

စိတ်ရောဂါကု ဆရာဝန် (Psychiatrist) – ရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့် လိုအပ်လျှင် ဆေးညွှန်းခြင်း
စိတ်ပညာရှင်/ကောင်ဆယ်လာ (Psychologist/Counsellor) – စကားပြောကုထုံးများ
အထွေထွေ ဆရာဝန် – ကနဦး စစ်ဆေးရန်နှင့် ကိုယ်ခန္ဓာပိုင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းများ (ဥပမာ သွေးအားနည်းခြင်း၊ သိုင်းရွိုက်) ဖယ်ရှားရန်

ပြသသည့်အခါ ပြင်ဆင်သင့်သည်များ

ခံစားရသည့် လက္ခဏာများနှင့် စတင်ဖြစ်သည့်ရက်ကို မှတ်ထားပါ။
အိပ်ချိန်၊ အစားအသောက်၊ စိတ်ခံစားမှု ပြောင်းလဲပုံကို မှတ်ပါ။
သောက်နေသည့် ဆေးများ၊ ဗီတာမင်များကို ပြောပြရန် စာရင်းလုပ်ထားပါ။
မိသားစုတွင် စိတ်ကျရောဂါ ရှိဖူးသူရှိလျှင် ပြောပြပါ။

စိတ်ရောဂါကု ဆရာဝန်ထံ သွားခြင်းသည် “ရူးလို့” မဟုတ်ပါ။ ဆီးချိုရောဂါအတွက် ဆရာဝန်ပြသသလိုပင် ဖြစ်သည်။

၄။ ဆေးဝါးကုထုံး (Medication)

စိတ်ကျရောဂါ အလယ်အလတ်မှ ပြင်းထန်သည့်အဆင့်တွင် ဆရာဝန်သည် Antidepressant ဟုခေါ်သော ဆေးများ ညွှန်းနိုင်သည်။

သိထားသင့်သည့်အချက်များ

ဆေးများသည် ချက်ချင်း အကျိုးမပြုပါ။ များသောအားဖြင့် ၂ ပတ်မှ ၆ ပတ်အထိ ကြာတတ်သည်။
ဆေးအမျိုးအစား၊ ပမာဏကို ဆရာဝန်သာ ဆုံးဖြတ်ရမည်။ သူတစ်ပါး သောက်ဆေးကို မမျှဝေပါနှင့်။
ကိုယ်ဘာသာ ရုတ်တရက် ဆေးရပ်ခြင်းသည် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ရပ်လိုလျှင် ဆရာဝန်နှင့် တိုင်ပင်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း လျှော့ရသည်။
ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး (ပျို့ခြင်း၊ အိပ်ရေးပျက်ခြင်း၊ ပါးစပ်ခြောက်ခြင်း စသည်) ကြုံလျှင် ဆရာဝန်ကို ပြန်ပြောပါ။ ဆေးအမျိုးအစား ပြောင်းပေးနိုင်သည်။
ဆေးသောက်ခြင်းသည် မိမိ အားနည်းသည်ဟု မဆိုလိုပါ။

၅။ စကားပြောကုထုံး (Psychotherapy)

ဆေးမသောက်ဘဲ သို့မဟုတ် ဆေးနှင့်တွဲ၍ စကားပြောကုထုံးသည် စိတ်ကျရောဂါအတွက် အထောက်အထားခိုင်မာသည့် ကုသနည်းဖြစ်သည်။

အဓိက ကုထုံးများ

(က) CBT (Cognitive Behavioral Therapy)
အကျိုးမရှိသော တွေးခေါ်ပုံများကို သိရှိပြောင်းလဲရန် သင်ပေးသည်။ ဥပမာ “ငါဘာမှ မတတ်ဘူး” ဟူသော အတွေးကို “ငါ အခက်အခဲရှိနေပေမဲ့ တစ်ဆင့်ချင်း လုပ်နိုင်တယ်” ဟု ပြောင်းလဲကြည့်ခြင်း။

(ခ) လူအချင်းချင်းဆက်ဆံရေးကုထုံး (Interpersonal Therapy)
ဆက်ဆံရေးပြဿနာများ၊ ဝမ်းနည်းကြေကွဲမှုများကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် အထောက်အကူပြုသည်။

(ဂ) အပြုအမူ ဖွံ့ဖြိုးရေးကုထုံး (Behavioral Activation)
စိတ်ကျနေချိန်တွင် ဘာမှမလုပ်ချင်ဘဲ ပိုကျသွားသည့် သံသရာကို ဖြတ်ရန် ကိုယ်နှစ်သက်ဖူးသည့် လှုပ်ရှားမှုကို အဆင့်ဆင့် ပြန်စခြင်း။

စကားပြောကုထုံးသည် များသောအားဖြင့် အပတ်စဉ် ၅၀ မိနစ်ခန့် ၈ ပတ်မှ ၁၆ ပတ်ကြာ ဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည်။ အွန်လိုင်းမှ ကောင်ဆယ်လင်ဝန်ဆောင်မှုများလည်း ရှိပြီး ပြည်ပရောက်မြန်မာများအတွက် လွယ်ကူစေသည်။

၆။ နေ့စဉ်ဘဝတွင် ကိုယ်တိုင်လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် နည်းလမ်းများ

ဤနည်းလမ်းများသည် ကုသမှုကို ထောက်ပံ့ပေးသော အရာများဖြစ်ပြီး လက္ခဏာပြင်းထန်လျှင် အစားထိုး၍ မရပါ။

(က) အိပ်ရေးဝစေခြင်း

အိပ်ရေးပျက်ခြင်းနှင့် စိတ်ကျခြင်းသည် တစ်ခုကိုတစ်ခု ပိုဆိုးစေသည်။

နေ့စဉ် တစ်ချိန်တည်း အိပ်ရာဝင်၊ အိပ်ရာထပါ။
အိပ်ရာမဝင်မီ ၁ နာရီအလိုတွင် ဖုန်း၊ ရုပ်မြင်သံကြားကို ရှောင်ပါ။
ညနေပိုင်းနောက်ပိုင်း ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည်ကြမ်း သောက်ခြင်းကို လျှော့ပါ။
အိပ်ခန်းကို အေးအေးမှောင်မှောင် ထားပါ။
နေ့လည်အိပ်ရာမှ ၃၀ မိနစ်ထက် မပိုစေပါနှင့်။

(ခ) ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု

လေ့ကျင့်ခန်းသည် အလယ်အလတ်စိတ်ကျရောဂါအတွက် အကျိုးရှိကြောင်း သုတေသနများတွင် တွေ့ရသည်။

တစ်နေ့ ၂၀ မိနစ်ခန့် လမ်းလျှောက်ခြင်းမှ စပါ။
ဘုရားဖူး၊ ပန်းခြံထွက်ခြင်း၊ စက်ဘီးစီးခြင်း၊ ယောဂ၊ ကစားခြင်း စသည် ကြိုက်ရာရွေးပါ။
ပထမ၌ ၅ မိနစ်လောက်သာ လုပ်နိုင်လျှင်လည်း ရပါသည်။ မပျက်မကွက် လုပ်ခြင်းက အရေးကြီးသည်။
နံနက်ပိုင်း နေရောင်ခြည်ခံခြင်းသည် အိပ်ချိန်ကို ထိန်းညှိပေးသည်။

(ဂ) အစားအသောက်

စည်းမျဉ်းမှန်မှန် စားပါ၊ အစားမစားဘဲ မနေပါနှင့်။
ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ အသီးအနှံ၊ ငါး၊ ပဲအမျိုးမျိုး၊ အစေ့အဆန်များ ပါဝင်စေပါ။
ရေလုံလောက်စွာ သောက်ပါ။
အချိုနှင့် အရက်ကို လျှော့ပါ။ အရက်သည် ခဏတာ ကောင်းသလို ထင်ရသော်လည်း ကြာလျှင် စိတ်ကျမှုကို ပိုဆိုးစေသည်။

(ဃ) အရက်၊ ဆေးလိပ်၊ မူးယစ်ဆေးကို ရှောင်ခြင်း

စိတ်ခံစားမှုကို ဖုံးကွယ်ရန် သုံးလျှင် ပြဿနာကို ပိုကြီးစေသည်။ ထိန်းမရဖြစ်နေလျှင် ဆရာဝန်နှင့် ပြောပါ။

(င) သေးငယ်သော ပန်းတိုင်များ သတ်မှတ်ခြင်း

စိတ်ကျနေချိန်တွင် ကြီးမားသော အလုပ်များကို မစဉ်းစားနိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့်

ပုံမှန်ဆိုလျှင် ၅ မိနစ်ခန့်ကြာသည့် အလုပ်ကို ၁ ခုရွေးပါ (ဥပမာ – မျက်နှာသစ်ခြင်း၊ ကုတင်ခင်းခြင်း)။
လုပ်ပြီးလျှင် မိမိကိုယ်ကို အသိအမှတ်ပြုပါ။
တစ်နေ့လျှင် အလုပ်သေးသေးလေး ၃ ခုကို ပန်းတိုင်ထားပါ။
မပြီးသေးလျှင်လည်း မိမိကိုယ်ကို အပြစ်မတင်ပါနှင့်။

(စ) လူမှုဆက်ဆံရေး မဖြတ်ခြင်း

စိတ်ကျနေချိန်တွင် လူများကို ရှောင်ချင်စိတ်ရှိတတ်သော်လည်း အထီးကျန်ခြင်းသည် ရောဂါကို ပိုဆိုးစေသည်။

ယုံကြည်ရသူ တစ်ဦးကို ခံစားချက်ပြောပြပါ။
မိသားစု၊ သူငယ်ချင်းနှင့် ဖုန်း၊ video call ပြောပါ။
ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်း၊ လူမှုအသင်းများ၊ စေတနာ့ဝန်ထမ်းလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ပါ။
ပြည်ပရောက်မြန်မာအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် ဆက်သွယ်ပါ။

(ဆ) ဘာသာရေးနှင့် စိတ်ငြိမ်းချမ်းရေး အလေ့အကျင့်

တရားထိုင်ခြင်း၊ သတိပဋ္ဌာန်ကျင့်စဉ်များသည် စိတ်ကို လက်ရှိအချိန်သို့ ပြန်ခေါ်ပေးရာတွင် အထောက်အကူဖြစ်သည်။
အသက်ရှူခြင်းလေ့ကျင့်ခန်း – ၄ စက္ကန့် ရှူသွင်း၊ ၄ စက္ကန့် ဆုပ်ထား၊ ၆ စက္ကန့် ရှူထုတ်၊ ၅ မိနစ်ခန့် ပြန်လုပ်ပါ။
ဘာသာရေးကိုယုံကြည်သူများအတွက် ဆုတောင်း၊ ပူဇော်ခြင်းတို့သည် စိတ်သက်သာမှုပေးနိုင်သည်။ သို့သော် ဆေးကုသမှုကို ရှောင်ကာ ဘာသာရေးတစ်ခုတည်းနှင့် မကျေနပ်ပါနှင့်။

(ဇ) ရေးမှတ်ခြင်း

နေ့စဉ် စိတ်ခံစားမှုနှင့် အတွေးများကို ဒိုင်ယာရီတွင် ရေးမှတ်ပါ။ ဘာက စိတ်ကို ကောင်းစေသည်၊ ဘာက ဆိုးစေသည်ကို သိလာနိုင်ပြီး ဆရာဝန်ပြသည့်အခါလည်း အသုံးဝင်သည်။

သတင်းနှင့် လူမှုကွန်ရက် အသုံးပြုမှု ထိန်းခြင်း

ဆိုးရွားသော သတင်းများ၊ အပြိုင်အဆိုင် နှိုင်းယှဉ်ဖြစ်စေသည့် လူမှုကွန်ရက်ပို့စ်များကို အချိန်ကြာကြာ ကြည့်ခြင်းသည် စိတ်ကျမှုကို ပိုဆိုးစေတတ်သည်။ တစ်နေ့ ကြည့်ချိန်ကို သတ်မှတ်ထားပါ။

၇။ အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ အကြံပြုချက်များ

စိတ်ကျရောဂါတွင် အတွေးများသည် အမှန်တရားကို တိမ်မြုပ်စေတတ်သည်။ အောက်ပါ အတွေးအမှားများကို သတိထားပါ။

အားလုံး သို့မဟုတ် ဘာမှမရှိ – “တစ်ခုမှားရင် အားလုံးမှားပြီ”
အဆိုးဆုံးသာ မျှော်ခြင်း – “ဒီလိုဖြစ်ရင် ဘဝပြီးပြီ”
မိမိကိုယ်ကို အပြစ်တင်ခြင်း – “အားလုံး ငါ့အပြစ်ပဲ”
စိတ်ခံစားမှုကို အမှန်တရားထင်ခြင်း – “ငါ့ကိုယ်ငါ အသုံးမကျဘူးလို့ ခံစားရတယ်၊ ဒါကြောင့် အသုံးမကျတာ ဖြစ်မယ်”

ပြန်စစ်ဆေးကြည့်ရန် မေးခွန်းများ

၁။ ဤအတွေးကို ထောက်ခံသည့် အထောက်အထား ရှိလား၊ မရှိလား။
၂။ ကျွန်ုပ်၏ သူငယ်ချင်း ဤအခြေအနေတွင် ရှိနေလျှင် ဘာပြောပေးမလဲ။
၃။ ဤအရာကို ကြည့်ရှုနိုင်သည့် တခြားရှုထောင့် ရှိလား။
၄။ ၅ နှစ်အကြာတွင် ဤကိစ္စသည် အရေးကြီးနေဦးမလား။

မိမိကိုယ်ကို သူငယ်ချင်းကို ဆက်ဆံသလို ကြင်နာစွာ ဆက်ဆံခြင်း (self-compassion) သည် ပြန်လည်ကောင်းမွန်ရေးတွင် အရေးကြီးသည်။

၈။ မိသားစုနှင့် သူငယ်ချင်းများ ကူညီနိုင်ပုံ

စိတ်ကျရောဂါခံစားနေသူ၏ အနီးရှိသူများအတွက်

လုပ်သင့်သည်များ

အပြစ်မတင်ဘဲ နားထောင်ပေးပါ။
“ခင်ဗျား စိတ်ကျနေတာ ကျွန်ုပ်သိပါတယ်၊ ကူညီချင်ပါတယ်” ဟု ပြောပါ။
ဆရာဝန်ပြသရန် အားပေးပြီး လိုက်ပို့ပေးပါ။
နေ့စဉ်အလုပ်များ (အစားအသောက်၊ လမ်းလျှောက်ခြင်း) တွင် အတူလုပ်ပေးပါ။
စိတ်ရှည်ပါ၊ ပြန်လည်ကောင်းမွန်ရန် အချိန်ယူရသည်။

မလုပ်သင့်သည်များ

“စိတ်ကို အားယူလိုက်ပါ” “ပျော်စရာတွေ တွေးပါ” ဟု အလွယ်တကူ ပြောခြင်း
အခြားသူများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ခြင်း (“သူတို့ဆို ပိုဆိုးတာတောင် ခံနိုင်တယ်”)
“လူပျင်းဖြစ်နေတာ” “အာရုံစိုက်ချင်တာ” စသည်ဖြင့် စွပ်စွဲခြင်း
ရောဂါကို လျှို့ဝှက်ထားရန် ဖိအားပေးခြင်း

၉။ ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာသည့် လမ်းကြောင်း

ပြန်လည်ကောင်းမွန်ခြင်းသည် မျဉ်းဖြောင့်တစ်ကြောင်းမဟုတ်ပါ။ ကောင်းသည့်ရက်၊ ဆိုးသည့်ရက် အတက်အကျ ရှိတတ်သည်။

ပထမ ၂ ပတ်မှ ၆ ပတ် – ဆေးနှင့်ကုထုံး စတင်ပြီး အိပ်ရေး၊ စားချင်စိတ် အနည်းငယ် ပိုကောင်းလာနိုင်သည်။
၂ လမှ ၆ လ – စိတ်ခံစားမှု တည်ငြိမ်လာပြီး နေ့စဉ်အလုပ်များ ပြန်လုပ်နိုင်လာသည်။
ရောဂါပျောက်ပြီးနောက် – ပြန်မဖြစ်စေရန် ဆေးကို ဆက်သောက်ခြင်း (ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသလောက်)၊ ကိုယ်ကျန်းမာရေးဝမ်းစောင့်ရှောက်မှု၊ သတိပေးလက္ခဏာများကို စောင့်ကြည့်ခြင်း

ပြန်ဖြစ်မည့် အချက်ပြများ

အိပ်ရေးပျက်စပြုခြင်း၊ လူတွေကို ရှောင်ခွာစပြုခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်း ပြန်လာခြင်းတို့ကို စောစီးစွာ သတိပြုပြီး ဆရာဝန်ထံ ပြန်ပြသပါ။ စောစီးစွာ ကိုင်တွယ်လျှင် ပိုလွယ်သည်။

၁၀။ အရေးပေါ် အခြေအနေ – ချက်ချင်း အကူအညီရယူပါ

အောက်ပါအခြေအနေများတွင် ချက်ချင်း ဆရာဝန်၊ အနီးဆုံး ဆေးရုံ သို့မဟုတ် ယုံကြည်ရသူထံ ဆက်သွယ်ပါ။

ကိုယ့်ကိုယ်ကို ထိခိုက်လိုသည့် အတွေး၊ သေချင်သည့် အတွေး ရှိခြင်း
ကိုယ်ကိုယ်ကို ထိခိုက်ရန် အစီအစဉ် ရှိခြင်း
လက္ခဏာများ ပြင်းထန်ပြီး နေ့စဉ်အလုပ်ကို လုံးဝမလုပ်နိုင်ခြင်း
ကြားစကားပြောသံ၊ မရှိသည့်အရာကို မြင်ခြင်း၊ ကြားခြင်း

ကိုယ်တိုင် ဤအတွေးများ ရှိနေလျှင် တစ်ယောက်တည်း မနေပါနှင့်။ အနီးရှိ လူတစ်ဦးကို “ကျွန်ုပ်အခု အခြေအနေမကောင်းဘူး၊ အနားမှာ ရှိပေးပါ” ဟု ချက်ချင်းပြောပါ။ ဤခံစားချက်များသည် ယာယီဖြစ်ပြီး ကူညီပေးနိုင်သူများ ရှိကြောင်း သတိရပါ။ အနီးရှိ အရေးပေါ်ဝန်ဆောင်မှု သို့မဟုတ် ဆေးရုံသို့ သွားရောက်ပါ။

မိတ်ဆွေ၊ မိသားစုဝင်တစ်ဦးသည် ဤအခြေအနေတွင် ရှိနေပါက အပြစ်မတင်ဘဲ တစ်ယောက်တည်းမထားဘဲ ကူညီပြီး ပညာရှင်ထံ ပို့ပေးပါ။

၁၁။ အမှားများ မလုပ်မိစေရန်

“အချိန်ကြာရင် ကောင်းသွားမှာပါ” ဟု စောင့်နေခြင်း – အချို့ကိစ္စတွင် ကောင်းသွားနိုင်သော်လည်း ကုသမှုမရလျှင် ကြာမြင့်၍ ပိုဆိုးနိုင်သည်။
ဆေးကို ကိုယ်ဘာသာ ရပ်ခြင်း – ကောင်းလာသည့်အတွက် ဆေးရပ်လိုက်လျှင် ပြန်ဖြစ်နိုင်သည်။
အင်တာနက်ပေါ်က အကြံများကိုသာ အားကိုးခြင်း – ရောဂါရှာဖွေရန် ဆရာဝန်လိုသည်။
အားဆေး၊ ဗီတာမင်များကိုသာ အားကိုးခြင်း – ကူညီနိုင်သော်လည်း အဓိကကုသမှုမဟုတ်။
ခံစားချက်ကို အတင်းဖိထားခြင်း – ပွင့်လင်းစွာ ပြောခြင်းက ပိုကောင်းသည်။

စိတ်ကျရောဂါသည် ကုသနိုင်သော ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာသူ များစွာ ရှိသည်။ အဓိကသော့ချက်များမှာ –

၁။ အသိအမှတ်ပြုပါ – ဤသည်မှာ ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပြီး အားနည်းခြင်း မဟုတ်ပါ။
၂။ ပညာရှင်ထံ ပြသပါ – စိတ်ရောဂါကု ဆရာဝန်၊ ကောင်ဆယ်လာတို့ ကူညီနိုင်သည်။
၃။ ကုသမှုကို ဆက်လက်လိုက်နာပါ – ဆေးနှင့် စကားပြောကုထုံးကို အချိန်ပေးပါ။
၄။ ကိုယ်ကျန်းမာရေးကို ဂရုစိုက်ပါ – အိပ်ရေး၊ လေ့ကျင့်ခန်း၊ အစားအသောက်။
၅။ လူတွေနှင့် ဆက်သွယ်ထားပါ – တစ်ယောက်တည်း မခံစားပါနှင့်။
၆။ စိတ်ရှည်ပါ – ပြန်လည်ကောင်းမွန်ခြင်းသည် အချိန်ယူရသည်။
၇။ အရေးပေါ်လက္ခဏာများကို သတိထားပါ – ကိုယ့်ကိုယ်ကို ထိခိုက်လိုသည့် အတွေးရှိလျှင် ချက်ချင်း အကူအညီရယူပါ။