လင်းယုန်ငှက်ကြီးတွေက လူသားကို ဘယ်လို ပုံဖော်ခဲ့သလဲ

ရှေးခေတ်က လင်းယုန်ကြီးများ ကောင်းကင်ကို အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်။ လူ့ကလေးများကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုကိုလည်း ပုံဖော်ခဲ့သည်

Katherine Latham

(ပုံ: လူသားအစောပိုင်း ကလေးငယ်ကို ဖမ်းဆီးမည့် ငှက်ကြီးတစ်ကောင်ကို ပုံဖော်ထားသည်။ ပန်းချီ: Emmanuel Lafont/BBC)

ဒိုင်နိုဆောကို သုတ်သင်ခဲ့သော ဥက္ကာခဲ ကျရောက်ပြီးနောက် ငှက်ကြီးများသည် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ အထွတ်အထိပ် သားကောင်ဖမ်းသတ္တဝါများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ လူသားများသည်လည်း ၎င်းတို့၏ သားကောင်များထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။

လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်း ၂.၈ က တောင်အာဖရိကမြက်ခင်းပြင်တွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ ရှေးဘိုးဘေးများ၏ သုံးနှစ်အရွယ် ကလေးငယ်တစ်ဦး သွားပေါက်စအရွယ်ဖြင့် လေ့လာနေသော မြက်ပင်များကြားတွင် လျှောက်သွားနေခဲ့သည်။ Australopithecus africanus မျိုးစိတ်ဖြစ်သော ထိုကလေးငယ်သည် အပေါ်မှ စောင့်ကြည့်နေသူ ရှိကြောင်း မသိခဲ့ပါ။သတိမပေးဘဲ ကြီးမားသော သားကောင်ဖမ်းငှက်တစ်ကောင် ဆင်းလာပြီး ကလေးကို ဆွဲယူကာ သတ်ခဲ့သည်။

သတိပေးချက်။ ဤဆောင်းပါးရှိ အသေးစိတ်အချက်အလက်အချို့သည် စိတ်မသက်မသာ ဖြစ်စေနိုင်ပါသည်။

အစောပိုင်းလူသား ကလေးငယ်ကို မည်သည့်ငှက်က စားခဲ့သည်ကို သေချာမသိရပါ။ ထိုကလေးကို “Taung child” ဟု လူသိများသည်။ သို့သော် မျက်ကွင်းအောက်ရှိ ဖောက်ထွင်းရာများသည် ဤနည်းဖြင့် သားကောင်ကို အမဲလိုက်သည့် လင်းယုန်လက်သည်းရာများနှင့် ကိုက်ညီသည်။ လင်းယုန်များသည် သတ်ထားသော သားကောင်၏ အစိတ်အပိုင်းတချို့ကို သစ်ပင်ပေါ်တွင် သိမ်းထားပြီး ကျန်သည်ကို အသိုက်သို့ ယူသွားလေ့ရှိသည်။

ကျောက်ခေတ်သည် အန္တရာယ်များသော အချိန်ကာလ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာကြီးကို အကောင်ကြီးသတ္တဝါများ အုပ်စိုးခဲ့သည်။ အစောပိုင်းလူသားများသည် မမ်မောသ်၊ မတ်စတိုဒွန်၊ ပျင်းတီးကြီးများ၊ ဓားသွားကျားများ၊ ကလေးစားငှက်ကြီးများနှင့်အတူ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။

ဒိုင်နိုဆောမဟုတ်သော ဒိုင်နိုဆောများ ပျောက်ကွယ်ပြီးနောက်မှ ရေခဲခေတ်ကြီး မတိုင်မီအထိ နှစ်ပေါင်း သန်းချီ၍ ကောင်းကင်ကို ဤအကောင်ကြီးများက အုပ်စိုးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အုပ်စိုးမှုသည် လူသားဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု လမ်းကြောင်းကို နက်ရှိုင်းပြီး လျစ်လျူရှုခံထားရသော နည်းလမ်းများဖြင့် ပုံဖော်ခဲ့နိုင်သည်။ ထိုငှက်များ ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက်တွင်ပင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ယဉ်ကျေးမှုများတွင် ကလေးဖမ်းငှက် ဒဏ္ဍာရီများအဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။

ဤငှက်ကြီးများ ဘယ်ကလာသလဲ

ဒိုင်နိုဆောမဟုတ်သော ဒိုင်နိုဆောများ ကမ္ဘာပေါ်မှ ပျက်သုဉ်းသွားချိန်တွင် ကောင်းကင်သည် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းပြီး အပင်အများစု သေဆုံးခဲ့သည်။ တိရစ္ဆာန်များအတွက် မျိုးစေ့မှလွဲ၍ စားစရာ အနည်းငယ်သာ ကျန်ခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေသည် ငှက်များအတွက် အဆင်ပြေခဲ့သည်။

သားကောင်ဖမ်းသတ္တဝါများ မရှိသောကြောင့် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သည့် မြေပေါ်နေ နှုတ်သီးပါငှက်ငယ်အချို့သည် ဆင့်ကဲပြောင်း၍ အကောင်ကြီးများ ဖြစ်လာနိုင်ခဲ့သည်။

အချို့သည် အပင်စားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာ ဩစတြေးလျ၏ Dromornithidae ဖြစ်ပြီး “ဘေးဥပဒ်ကြီး ဘဲကြီးများ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်ဘဲများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း နွားထက် အဆ ၁၀၀ ပိုကြီးပြီး လေးသည်။ အချို့က ကောင်းကင်သို့ တက်ကာ သမုဒ္ဒရာပေါ်ပျံသည့် သားကောင်ဖမ်းငှက်ကြီးများ ဖြစ်လာကြသည်။ ယခုအထိ သိရှိထားသမျှ အကြီးဆုံး ပျံသန်းနိုင်သည့်ငှက် ဖြစ်သော ဆောက်ကာရိုလိုင်းနားပြည်နယ်က Pelagornis sandersi သည် အတောင်ပြန့် ၇ မီတာ (၂၄ ပေ) ရှိသည်။

ကျန်သည့်ငှက်များကမူ တိုင်ရန်နိုဆောရပ်စ်ကဲ့သို့သော မြေပေါ်အထွတ်အထိပ်သားကောင်ဖမ်းသတ္တဝါများ ပျောက်ကွယ်သွားလို့ ကျန်ခဲ့သည့် နေရာများကို ဝင်ရောက်ယူခဲ့ကြသည်။ သားကောင်ကြီးများ ရှိသည့်နေရာတွင် ပိုကြီးသော သားကောင်ဖမ်းသတ္တဝါများ ဆင့်ကဲပြောင်းလာတတ်သည်။

ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘိုးဘေးများ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည့် ဤကြောက်မက်ဖွယ်ငှက်ကြီးများ ဖြစ်သည်။

(ပုံ: ထိုခေတ်၏ ငှက်ကြီးအချို့သည် အပင်စားများဖြစ်သော်လည်း အားလုံး မဟုတ်ပါ။ ပန်းချီ: Emmanuel Lafont/BBC)

ယနေ့နှင့် ရှေးခေတ်မှ သက်သေများ

“ပရိုင်မိတ်များ ရှိနေသရွေ့ ရက်ပတာများလည်း ရှိနေခဲ့တယ်” ဟု အမေရိကန် Ohio State University မှ ပရိုင်မိတ်ပညာရှင် Scott McGraw က ပြောသည်။ “ရက်ပတာများက ပရိုင်မိတ်တွေကို အမြဲ အမဲလိုက်ခဲ့ကြတယ်။ ကျွန်ုပ်တို့နဲ့ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ဆွေမျိုးတွေလည်း ပါတယ်။”

ဘိုးဘေးများနှင့် ငှက်ကြီးများကြား ရှေးကျသည့် ပဋိပက္ခ၏ ပဲ့တင်သံများကို ယနေ့ တောရိုင်းတွင် မြင်နိုင်သည်။ McGraw သည် အိုင်ဗရီကိုစ့်နိုင်ငံ Taï သစ်တောရှိ အာဖရိကသရဖူဆောင်းလင်းယုန်အပါအဝင် သားကောင်ဖမ်းငှက်များ သတ်ထားသည့် ယနေ့ခေတ်ပရိုင်မိတ် ၆၀၀ ကျော်၏ အကြွင်းအကျန်များကို စစ်ဆေးရာ Taung ကလေးငယ်၏ အကြွင်းအကျန်ပေါ်ရှိ လက်သည်းရာများနှင့် ထူးခြားစွာ ဆင်တူသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။

ဦးခေါင်းခွံအများအပြားတွင် မျောက်များ၏ orbital floor (မျက်ကွင်းအတွင်းရှိ အရိုးမျက်နှာပြင်) ပျက်စီးနေသည်။ McGraw က “လင်းယုန်က နှုတ်သီးနဲ့ မျက်လုံးကို ထိုးထုတ်တာ ဒါမှမဟုတ် လက်သည်းနဲ့ ဆွဲထုတ်တာ” ကြောင့်ဟု ပြောသည်။

“ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ပြန်လည်သုံးသပ်သူတစ်ဦးက ရှေးဟောင်းဒြပ်စင်သိမ်းဆည်းခန်းထဲဆင်းပြီး Taung ကလေးကို ထုတ်ကြည့်တော့ ပျက်စီးမှုက တူညီနေတာ တွေ့ခဲ့တယ်။”

McGraw က ရက်ပတာများသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ လူသားဘိုးဘေးများကို ပုံမှန်စားသုံးခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ငှက်များ၏ အမဲလိုက်မှုသည် လူသားများ ပါဝင်သည့် ပရိုင်မိတ်များ၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုကို ပုံဖော်ခဲ့သည့် အရေးကြီးဆုံး ရွေးချယ်မှုဖိအားများထဲက တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်သည်။

“နှစ်ပေါင်းများစွာ စုဆောင်းခဲ့တဲ့ [လူသား] ရှေးဟောင်းအကြွင်းအကျန်စုများကို ပြန်ပြီး ပိုနီးကပ်စွာ စစ်ဆေးကြည့်ရင်၊ ယခု ဘာကို ရှာရမလဲဆိုတာ သိပြီဖြစ်လို့ ရက်ပတာကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ပျက်စီးမှု ထပ်တွေ့နိုင်ချေ များတယ်” ဟု သူက ပြောသည်။ “Taï မှာ တွေ့ရတာတွေက ညွှန်ပြချက်ဖြစ်ခဲ့ရင် ဒါဟာ ပုံမှန်ပါပဲ။”

သားကောင်ဖမ်းငှက်များက ကျွန်ုပ်တို့၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုကို မည်သို့ပုံဖော်ခဲ့သလဲ

လူသားအစောပိုင်းများသည် တိရစ္ဆာန်အမျိုးမျိုးအတွက် သားကောင် ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ရှေးမြန်ဆန်းသိပ္ပံမှတ်တမ်းတွင် သံသယမရှိဟု ဗြိတိန်နိုင်ငံ Brighton University ၏ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်နှင့် အသုံးချသိပ္ပံဒက်ဘ်ဖြစ်သူ James Cole က ပြောသည်။ “အထူးသဖြင့် လင်းယုန်စားသွားတဲ့ ကလေးငယ် Australopithecus africanus လို အစောပိုင်း hominin တွေပေါ့။”

Cole က ကျွန်ုပ်တို့၏ အစောပိုင်းဘိုးဘေးများသည် သားကောင်ဖမ်းမျိုးစိတ်များစွာ၏ ညစာ ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ “ကျွန်ုပ်တို့ဟာ ဧကန်မှန် အမဲလိုက်ခံခဲ့ရတယ်။”

ငှက်များမှသည် ကျားသစ်၊ ခွေးအူများ၊ မိကျောင်းကြီးများအထိ သားကောင်ဖမ်းသတ္တဝါများကို ရှောင်ရှားရန် လိုအပ်မှုသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ ဘိုးဘေးများအတွက် အရေးကြီးသော ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဖိအား ဖြစ်ခဲ့မည်။ ငှက်ကြီးများ၏ စားကျက်ဖြစ်ခြင်းက ကျွန်ုပ်တို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် စိတ်ဦးနှောက် နှစ်ခုလုံးကို ပုံဖော်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။

ဥပမာ ခြေနှစ်ချောင်းဖြင့် မတ်တပ်ရပ်နိုင်ခြင်းက သားကောင်ဖမ်းသတ္တဝါများကို ပိုလွယ်ကူစွာ မြင်နိုင်စေသည်။ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ သူတစ်ပါးအတွက် စွန့်လွှတ်မှု၊ အချင်းချင်း မှီခိုမှုနှင့် အပြန်အလှန်ကာကွယ်မှုတို့ကလည်း အကူအညီ ဖြစ်ခဲ့နိုင်သည်။ အုပ်စုအရွယ်အစားသည် အလွန်အရေးကြီးလာသည်ဟု Cole က ဆိုသည်။ “အရေအတွက်များရင် ဘေးကင်းတယ်။”

ငှက်ကိုရှောင်ရှားရာတွင် လူမှုအုပ်စု ကြီးလေလေ ပိုကောင်းလေဖြစ်သည်ဟု McGraw က ထပ်ဆိုသည်။

ခြင်္သေ့ သို့မဟုတ် ဝံပုလွေကဲ့သို့ သားကောင်ကို လိုက်၍ဖမ်းသော သားကောင်ဖမ်းသတ္တဝါများနှင့် မတူဘဲ ရက်ပတာများသည် ချောင်းမြောင်းတိုက်ခိုက်သူများ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် တိတ်ဆိတ်စွာ ချဉ်းကပ်ပြီး သရဖူဆောင်းလင်းယုန်များ၏ ကိစ္စတွင် သင့်တော်သည့်အချိန်ရောက်သည်အထိ သစ်ပင်ပေါ်တွင် ပုန်းနေတတ်သည်။ ဤအချက်က လူသားများ၏ လူမှုဆက်ဆံရေးဆိုင်ရာ စိတ်သဘောထားသည် ငှက်သားကောင်ဖမ်းသူများကို ရှောင်ရှားရန် လိုအပ်မှုကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ ရုတ်တရက်တိုက်ခိုက်မှုကို မျက်လုံးအစုံများက စောင့်ကြည့်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို “many eyes effect” ဟု ခေါ်သည်။

Cole က အုပ်စုကြီးလာခြင်းသည် ဘာသာစကား ပေါ်ပေါက်လာမှုကိုလည်း ပံ့ပိုးခဲ့နိုင်သည်ဟု ထပ်ဆိုသည်။  တချို့က တစ်ခုလုပ်ပြီး တချို့က တခြားတစ်ခုလုပ်တဲ့အခါ ညှိနှိုင်းရတယ်။ အုပ်စုက အဲဒီလို ကွဲပြားလာပြီဆိုရင် ညှိနှိုင်းမှုက မျက်စိတန်းမြင်ရတာကိုပဲ မှီခိုလို့ မရတော့ဘူး။”

လက်ဟန်ခြေဟန်ကဲ့သို့ ရိုးရှင်းသော ဆက်သွယ်မှုများ အလုပ်ဖြစ်ဖို့ လူများက တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် မြင်နိုင်ရမည်ဟု Cole က ပြောသည်။ သို့သော် မျက်စိတန်းမြင်သည့် နယ်ပယ်ကျော်၍ ညှိနှိုင်းရသောအခါ၊ ဥပမာ သားကောင်ဖမ်းသတ္တဝါ ချဉ်းကပ်လာသည်ကို သတိပေးရာတွင် “ဘာသာစကားက တကယ်ပါဝင်လာတာ ဒီနေရာမှာပဲ” ဟု သူက ဆိုသည်။

အပေါ်မှ ရောက်လာသော သေခြင်းကို ရှောင်ရန် ဖိအားသည် ဘာသာစကား ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုကိုပင် စတင်ပေးခဲ့နိုင်သည်ဟု McGraw က အကြံပြုသည်။ သက်သေအထောက်အထားအရ ပရိုင်မိတ်အများစုသည် သားကောင်ဖမ်းအမျိုးမျိုးအတွက် ယေဘုယျသတိပေးသံ တစ်မျိုးတည်းကို သုံးကြသည်။ ဥပမာ ခြင်္သေ့ဖြစ်စေ ကျားသစ်ဖြစ်စေ အသံတူ အသုံးပြုသည်။ သို့သော် ရက်ပတာများအတွက်မူ သီးသန့်ခေါ်သံများဖြင့် တုံ့ပြန်ကြသည်။ ထိုအချက်ပြအပြုအမူသည် လူသားဘာသာစကား၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဟု ဖတ်ရှုနိုင်ကြောင်း McGraw က အကြံပြုသည်။

(ပုံ: Argentavis ကဲ့သို့ ရှေးဟောင်းငှက်များသည် အလွန်ကြီးမားသော အရွယ်အစားသို့ ရောက်ခဲ့သည်။ ဓာတ်ပုံ: Natural History Museum of Los Angeles County 1981)

ပြစ်ဒဏ်ခံရမည့်သူများနှင့် တွေ့ဆုံမည်: လင်းယုန်များနှင့် တီရတွန်များ

သားကောင်ဖမ်းငှက်ကြီးများနှင့် ကျွန်ုပ်တို့၏ လူသားဘိုးဘေးများ အများဆုံး ဆုံတွေခဲ့သည်မှာ အမေရိကတိုက်များတွင် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆသည်။

အစောပိုင်းအမေရိကန်များသည် တီရတွန် (teratorn) များနှင့် ဆုံတွေခဲ့ကြမည်။ ၎င်းတို့သည် သားကောင်ကို တစ်ကောင်လုံး မျိုချနိုင်သော ကြီးမားသည့် အသားစားငှက်ကြီးများ ဖြစ်သည်။ မြေပေါ်ကို ပျံသန်းဖြတ်သွားသည့် ဤကွန်ဒေါငှက်နှင့်တူသော ငှက်ကြီးများသည် အတောင်ပြန့် ၆ မီတာ (၂၀ ပေ) ရှိပြီး အသေစားနှင့် သားကောင်ဖမ်း နှစ်မျိုးလုံး ဖြစ်သည်။ ဤငှက်များသည် အလွန်ကြီးမားသောကြောင့် အတောင်ကို ဖြန့်လိုက်ရုံနှင့် အပေါ်သို့ တက်လာသော လေစီးကြောင်းကြောင့် ပျံနိုင်သည်ဟု လန်ဒန်ရှိ Natural History Museum ၏ ငှက်ခန္ဓာဗေဒ စုဆောင်းမှုများ၏ ဌာနမှူးချုပ် Joanne Cooper က ပြောသည်။

တီရတွန်များသည် နှစ်ပေါင်း ၂၅ သန်းခန့် ကောင်းကင်ကို အုပ်စိုးခဲ့ပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ် ၁၀,၀၀၀ ခန့်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ ၎င်းမှာ လူသားများ အမေရိကတိုက်သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် အတော်ကြာမှ ဖြစ်သည်။ တီရတွန်သည် Thunderbird ဒဏ္ဍာရီများကို လှုံ့ဆော်ခဲ့နိုင်သည်ဟု Cooper က ဆိုသည်။ ဌာနေအမေရိကန် ဒဏ္ဍာရီများတွင် Thunderbird သည် ကြီးမားသော အတောင်ပြန့်ရှိပြီး မိုးကြိုးနှင့် လျှပ်စီးကို ထိန်းချုပ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။

Aiolornis incredibilis ဟု လူသိများသော အံ့ဩဖွယ်တီရတွန်သည် တောင်ပိုင်းကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် နီဗားဒါကို ကြောက်လန့်စေခဲ့ပြီး အတောင်ပြန့် ၅.၅ မီတာ (၁၈ ပေ) အထိ ရှိသည်။ မြောက်ဘက် အော်ရီဂွန်ပြည်နယ်တွင် Teratornis woodburnensis သည် အတောင်ပြန့် ၄ မီတာ (၁၄ ပေ) ရှိသည်။ ကောင်းကင်၏ ဤဘီလူးသည် လွန်ခဲ့သော နှစ် ၁၂,၀၀၀ ခန့်က နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အကြွင်းအကျန်များကို မမ်မောသ်၊ မတ်စတိုဒွန်၊ မြေပေါ်နေပျင်းတီးကြီးများနှင့်အတူ၊ အစောပိုင်းလူသားများနှင့်အတူပါ တွေ့ရှိခဲ့သည်။

ကမ္ဘာတစ်ဖက်ရှိ နယူးဇီလန်တွင် ကလေးများကို ဖမ်းဆွဲသော လင်းယုန်ကြီး Te Hokioi ၏ မာအိုရီ ဒဏ္ဍာရီသည် ပျက်သုဉ်းသွားခဲ့သည့် Haast’s eagle ဟူသော အစစ်အမှန် မျိုးစိတ်ကို အခြေခံသည်ဟု ကျွမ်းကျင်သူများက အကြံပြုကြသည်။

Haast’s eagle သည် “အခြေခံအားဖြင့် ပျံနိုင်တဲ့ ကျားတစ်ကောင်” ဖြစ်သည်ဟု Cooper က ဆိုသည်။ ယခုထိ အရှင်ကျန်ရှိသော အကြီးဆုံးလင်းယုန်များထဲက harpy eagle ၏ အလေးချိန်ထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ Haast’s eagle သည် မြေပေါ်နေ အခြားအကောင်ကြီးငှက် ဖြစ်သည့် အမြင့် ၄ မီတာ (၁၃ ပေ) ရှိသော moa ကို အမဲလိုက်ခဲ့သည်။ ဤလင်းယုန်ကြီးသည် ဆင်းလာပြီး ၎င်း၏ အလေးချိန်ကြောင့် အရှိန်များစွာရကာ အရှည် ၁၀ စင်တီမီတာ (၄ လက်မ) ရှိသော လက်သည်းများဖြင့် သားကောင်၏ကျောကို ထိုးခတ်ပြီး မြေပေါ်သို့ ပြားပြားဝပ်စေသည်။

“moa ရဲ့ တင်ပါးရိုးအချို့မှာ ဒီလို လက်သည်းရာကြီးတွေကို တွေ့ရတယ်” ဟု Cooper က ပြောပြီး Haast’s eagle သည် လူသားများကိုလည်း တိုက်ခိုက်နိုင်စွမ်း တူညီစွာ ရှိခဲ့မည်ဟု မှတ်ချက်ပြုသည်။ “ကလေးတွေဟာ အဖြစ်အပျက်ရဲ့ အန္တရာယ်ထဲမှာ အမှန်ပဲ ရှိခဲ့မှာ။ အံ့ဩစရာကောင်းပြီး ကြောက်စရာလည်း ကောင်းခဲ့မှာပါ။”

မာအိုရီနှင့် မြောက်အမေရိက ယဉ်ကျေးမှုများ၊ ဂရိဒဏ္ဍာရီတို့တွင်ပါ ကလေးဖမ်းငှက် ဒဏ္ဍာရီများ ခိုင်မာစွာ ဆက်လက်တည်ရှိနေသည့် အကြောင်းရင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ဂရိဒဏ္ဍာရီတွင် ငှက်ကြီးများ (storks) သည် ကလေးများကို ပို့ပေးခြင်းမဟုတ်ဘဲ ခိုးယူသည်။

“ဒီငှက်တွေ ဖြတ်ပျံတဲ့အခါ အရိပ်ကျတယ်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းက ယဉ်ကျေးမှုတွေမှာလည်း ရှည်လျားတဲ့ အရိပ်ကျတယ်” ဟု Cooper က ပြောသည်။

ကလေးများကို အမဲလိုက်သော လင်းယုန်များ

လင်းယုန်များက ကလေးကို အမဲလိုက်ခြင်းသည် ရှေးဟောင်းသမိုင်းမျှသာ မဟုတ်နိုင်ပါ။ ၁၉ ရာစု တင်နက်ဆီပြည်နယ်မှ သတင်းတစ်ပုဒ်တွင် “မီးခိုးရောင်လင်းယုန်ကြီး” တစ်ကောင်က ဆင်းလာပြီး “သူ့ရဲ့ အလွန်ကြီးမားသည့် လက်သည်းများကို ကလေးငယ်၏ အဝတ်အစားတွင် စွဲကပ်ကာ” ကလေးကို ခေါ်ဆောင်သွားသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ အလုပ်သမမိန်းကလေးတစ်ဦးက ငှက်ပျံသွားသည်ကို လိုက်သွားခဲ့သည်။ နောက် နှစ်မိုင်အကွာတွင် ငှက်သည် သားကောင်ကို ခဏချထားခဲ့သည်။ အနီးအနားရှိ မုဆိုးတစ်ဦးက “အားရှိရှိ ဟစ်အော်” လိုက်သဖြင့် ငှက်ကို ကြောက်သွားစေသည်။ ကံကောင်းစွာပင် “ကျန်းမာပြီး ပါးနီနီ ကောင်းမွန်သည့်ယောက်ျားလေး” သည် ဒဏ်ရာမရခဲ့ပါ။

ကျွန်ုပ်တို့ ဤအကောင်ကြီးများထက် ပိုကြာရှည်စွာ ဘယ်လိုအသက်ရှင်ခဲ့သလဲ

စုစုပေါင်းပြောရလျှင် သားကောင်ဖမ်းငှက်ကြီးများသည် နှစ်သန်း ၅၀ နီးပါး ကောင်းကင်ကို အုပ်စိုးခဲ့သည်။ ထို့နောက် လွန်ခဲ့သည့်နှစ်သန်း ၂.၆ တွင် ကမ္ဘာမြေသည် Pleistocene ကာလ၏ ရေခဲခေတ်ကြီးထဲသို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ Pleistocene သည် ရာသီဥတု ပြင်းထန်စွာ အပြောင်းအလဲများသော ကာလဖြစ်ပြီး လူသားဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုကို တွန်းအားပေးခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။

ထို့ပြင် ကာလ၏အဆုံး၊ လွန်ခဲ့သည့်နှစ် ၁၁,၇၀၀ တွင် အကောင်ကြီးနို့တိုက်သတ္တဝါများ ကုန်ခန်းလုနီးပါး ဖြစ်ခဲ့ပြီး သားကောင်ဖမ်းငှက်ကြီးများလည်း ပျောက်ကွယ်ခဲ့သည်။ megafauna များ ပျက်သုဉ်းရခြင်းမှာ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့်လား၊ လူသားမုဆိုးများကြောင့်လားဆိုသည်ကို ကျွမ်းကျင်သူများ သေချာမသိကြပါ။ သို့သော် လူသားများ၏ ကျယ်ပြန့်လာမှုနှင့် ကျွန်ုပ်တို့ ဂေဟစနစ်ကို ပြောင်းလဲခဲ့သည့်နည်းလမ်းများသည် megafauna ၉၅% အထိ ဆုံးရှုံးမှုနှင့် အတူတူ လာခဲ့သည်။

“ကျွန်ုပ်တို့က သူတို့ကို စားဖို့ ကြိုးစားနေခဲ့တယ်၊ ဒါမှမဟုတ် သူတို့နဲ့ ယှဉ်ပြိုင်နေခဲ့တယ်” ဟု Cooper က ပြောသည်။ ဤအချက်က လူသားများနှင့် ရက်ပတာများကြား ယနေ့တိုင် ကျန်ရှိနေသည့် တင်းမာမှုကို ရှင်းပြနိုင်မည်ဟု သူမက အကြံပြုသည်။ “ကျွန်ုပ်တို့ သူတို့ကို စွဲလန်းတယ်၊ ချီးမြှောက်တယ်။ ဒါပေမယ့် သူတို့နဲ့ အတူနေရတာကို အပြည့်အဝ ပျော်တာတော့ မဟုတ်ဘူး။”

Pleistocene ကာလမှ ထွက်ခွာချိန်တွင် ရာသီဥတု တည်ငြိမ်လာသည်။ ရေခဲမြစ်များ ဆုတ်ခွာပြီး လူသားများ စိုက်ပျိုးရေး စတင်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ခေတ်သစ်၏ အစ၊ လူသားခေတ်၏ ဆန်းသစ်မျက်နှာ ဖြစ်သည်။