အီရန်နှင့် သဘောတူညီချက်ရရှိရေးအတွက် ထရမ့်ဘက်မှ အလျှော့ပေးမှု တစ်ခု လိုအပ်နိုင်

ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) နှင့်ပတ်သက်၍ အီရန်နှင့် သဘောတူညီချက်ရရှိရေးအတွက် ထရမ့်ဘက်မှ အလျှော့ပေးမှု တစ်ခု လိုအပ်နိုင်

ဝါရှင်တန် (AP) — စီးပွားရေးအရ အရေးပါလှသော ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြားကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်မည့် အီရန်နှင့် သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရေးအတွက် သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်အနေဖြင့် သူ၏စရိုက်နှင့်မတူသော အရာတစ်ခုကို လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်လာနိုင်သည်၊ ၎င်းမှာ အလျှော့ပေးခြင်း (အပေးအယူလုပ်ခြင်း) ပင်ဖြစ်သည်။

လွန်ခဲ့သော ငါးလကျော်က အစ္စရေးနှင့်အတူ သူစတင်ခဲ့သော အီရန်စစ်ပွဲအပြီးတွင် သူ၏ကျဆင်းလာသော လူထုစစ်တမ်းရလဒ်များ၊ နှေးကွေးနေသော စီးပွားရေးနှင့် အမေရိကန်စစ်တပ်၏ လျော့နည်းလာနေသော အဓိကလက်နက်သိုလှောင်မှုများအပေါ် အမှန်တရားမရှိဟု အခိုင်အမာ ငြင်းဆိုထားသော ရီပတ်ဘလီကန် သမ္မတအတွက် မည်သည့် လိုက်လျောမှုမျိုးမဆို ခက်ခဲပေလိမ့်မည်။

ဂျော့ချ် ဒဗလျူ ဘုရှ် အစိုးရလက်ထက်တွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန အတိုင်ပင်ခံအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ အီလီယော့ ကိုဟင်က “သူက ကမ္ဘာကြီးကို အနိုင်နဲ့အရှုံး ဆိုပြီး ခွဲခြားထားတာ၊ အခုကိစ္စက သူ့ကို အရှုံးသမားတစ်ယောက် ဖြစ်သွားစေလိမ့်မယ်၊ အရှုံးသမားဆိုတဲ့ ပုံရိပ်ကို သူက လက်ခံနိုင်မှာမဟုတ်ဘူးလို့ ကျွန်တော်ထင်တယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

အဓိက အခက်အခဲမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ကမ္ဘာ့ရေနံ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း စီးဆင်းနေသည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ထိန်းချုပ်ခွင့်နှင့် ပတ်သက်နေခြင်းဖြစ်သည်။ သဘောတူညီချက်တစ်ခုရရှိရန် နီးစပ်နေပြီဟု နှစ်ဖက်စလုံးက ပြောဆိုနေကြသော်လည်း ထရမ့်အစိုးရကမူ တီဟီရန်မှ အခကြေးငွေကောက်ခံခြင်း အပါအဝင် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ ရေကြောင်းလမ်းအပေါ် အီရန်၏ချုပ်ကိုင်မှုကို ခိုင်မာစေမည့် မည်သည့်အစီအစဉ်မျိုးကိုမဆို လက်ခံမည်မဟုတ်ဟု ပယ်ချထားသည်။

သို့သော် အီရန်ဘက်ကမူ ရေလက်ကြားသည် စစ်မတိုင်မီကကဲ့သို့ ပွင့်လင်းသော နိုင်ငံတကာရေကြောင်းလမ်း ပြန်ဖြစ်လာမည်မဟုတ်ဟု ဆိုကာ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ထိန်းချုပ်ခွင့်ရရန် အခိုင်အမာ တောင်းဆိုထားသည်။ အမေရိကန်၏ ထောင်နှင့်ချီသော တိုက်ခိုက်မှုများရှိနေသော်လည်း အီရန်သည် သင်္ဘောများကို ဒရုန်းများနှင့် ဒုံးကျည်များဖြင့် ပစ်ခတ်နိုင်သေးသဖြင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ရေကြောင်းသင်္ဘောများအပေါ် လည်ပင်းညှစ်ထားနိုင်ဆဲဖြစ်သည်။

ပဋိပက္ခကြောင့် ဓာတ်ဆီဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်နေပြီး လာမည့်နိုဝင်ဘာလ သက်တမ်းဝက် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရီပတ်ဘလီကန်များအတွက် ပြဿနာများရှိလာနိုင်သော်လည်း အီရန်ကို အလျှော့ပေးလိုက်လျောရန်မှာ သမ္မတအတွက် ခက်ခဲလိမ့်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကိုဟင်က ပြောကြားခဲ့သည်။

သို့သော် ပထမအကြိမ် ထရမ့်အစိုးရလက်ထက်တွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန အရာရှိဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်သူ ဒေးဗစ် ရှန်ကာက ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအပေါ် ကြီးမားသော သက်ရောက်မှုများ ရှိနိုင်သော်လည်း ကြီးထွားလာသော စီးပွားရေးဖိအားများက ထရမ့်ကို ရေလက်ကြားနှင့် ပတ်သက်၍ အပေးအယူလုပ်လာစေရန် တွန်းအားပေးနိုင်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး နှစ်ဖက်စလုံးက ကိုယ့်ဘက်သာအောင် ပြောဆိုတာတွေ အများကြီးရှိလာနိုင်ပေမယ့်၊ သမ္မတအနေနဲ့ ဒီအကျပ်အတည်းကို ဖြေရှင်းဖို့ သူ့အတွက် ဘယ်လောက် အရေးကြီးနေပြီလဲဆိုတာကို အရိပ်အမြွက် ပြသလိုက်တာလို့ပဲ ကျွန်တော်ကတော့ ခန့်မှန်းပါတယ်” ဟု လက်ရှိတွင် ဝါရှင်တန် အရှေ့အလယ်ပိုင်း မူဝါဒလေ့လာရေးအင်စတီကျုမှ သုတေသီတစ်ဦးဖြစ်သူ ရှန်ကာက ပြောသည်။ “ဒါက သူ လိုလိုလားလား လုပ်ချင်နေတဲ့ လိုက်လျောမှုမျိုး ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။”

လက်နက်သိုလှောင်မှုများမှာ ‘အနည်းငယ် ကျပ်တည်းလာနေသည်’ ဟု ထရမ့်ပြော

သို့သော်လည်း ထရမ့်ကမူ စစ်ပွဲနှင့် ပတ်သက်၍ ယခုအချိန်အထိ အနည်းငယ်သာ ဝန်ခံပြောဆိုသေးသည်။

အမေရိကန်စစ်တပ်တွင် လက်နက် “အမြောက်အမြား” ရှိနေသေးကြောင်းနှင့် အများအပြားကိုလည်း ထုတ်လုပ်နေကြောင်း ကြာသပတေးနေ့က လူမှုကွန်ရက်တွင် သူက ရေးသားခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ လက်နက်သိုလှောင်မှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို “ပေါက်ကြားစေသူများ” ဟု စွပ်စွဲခံရသူများကို ထောင်ချမည်ဟုလည်း သူက ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။

ထရမ့်၏ ပြောဆိုမှုသည် ပြီးခဲ့သည့်အပတ်က ဒေးဗစ်စခန်းတွင် အစိုးရအဖွဲ့ စုဝေးခဲ့စဉ်အတွင်း ခေတ်မီလက်နက် သိုလှောင်မှုများ လျော့ကျလာခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ပီတေ ဟက်ဂျ်ဆတ် (Pete Hegseth) အပေါ် သူစိတ်ပျက်နေကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည့် Washington Post သတင်းတစ်ပုဒ်ကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။

အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးတွင် အီရန်ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ “ခိုင်မာအားကောင်းသော” ဆွေးနွေးမှုတစ်ခု ရှိခဲ့ကြောင်းနှင့် ဤကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ “အပြင်းအထန် ရန်ဖြစ်ငြင်းခုံခြင်း” မျိုး မရှိခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုခြင်းမှလွဲ၍ အခြားအသေးစိတ်အချက်အလက်များကို အစိုးရအရာရှိကြီးတစ်ဦးက ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ အဆိုပါအရာရှိသည် အစိုးရအတွင်း ဆွေးနွေးတိုင်ပင်မှုများအကြောင်း ပြောဆိုရန် အမည်မဖော်လိုသည့် အခြေအနေဖြင့် ပြောကြားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကျွမ်းကျင်သူများကမူ အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများမှ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့ဝင်များကို ကာကွယ်ပေးနေသည့် ခေတ်မီဒုံးကျည် ကြားဖြတ်ဟန့်တားရေးစနစ်များကဲ့သို့သော လက်နက်များ အမေရိကန်စစ်တပ်တွင် ပြတ်လပ်လာနေပြီဟု ဆိုကြသည်။ ဝါရှင်တန်အခြေစိုက် မူဝါဒလေ့လာရေးအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ဖြစ်သော မဟာဗျူဟာနှင့် နိုင်ငံတကာလေ့လာရေးစင်တာ (CSIS) သည် ဘတ်ဂျက်စာရွက်စာတမ်းများနှင့် အခြားအများပြည်သူဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ လက်နက်သိုလှောင်မှု လျော့ကျလာခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော အစီရင်ခံစာများကို ထုတ်ပြန်ထားသည်။

နောက်ပိုင်းတွင် လက်နက်သိုလှောင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ မေးမြန်းခံရသောအခါ “ကျွန်တော်တို့ အမြဲတမ်း ပိုလိုအပ်နေတာပါပဲ” ဟု ထရမ့်က သတင်းထောက်များကို ပြောကြားခဲ့သည်။ အချို့သော ခဲယမ်းမီးကျောက်များသည် “အကန့်အသတ်မရှိနီးပါး” ရှိနေပြီး အချို့မှာမူ “အနည်းငယ် ကျပ်တည်းနေသည်” ဟု သူက ဆိုသည်။ သို့သော် သူက အသေးစိတ်ကိုမူ ထပ်မံပြောကြားခဲ့ခြင်းမရှိပေ။

“ကျွန်တော်တို့ အခြေအနေကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီလိုပြောရတဲ့အကြောင်းရင်းက ကျွန်တော်တို့ အမြဲတမ်း ပိုလိုချင်နေလို့ပါ။ ပိုရှိနေဖို့လည်း လိုပါတယ်” ဟု သူက အခိုင်အမာပြောကြားခဲ့ပြီး လိုအပ်ပါက ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အမေရိကန်၏ ခဲယမ်းမီးကျောက်ထောက်ပံ့မှုများကို စစ်တပ်က ရယူအသုံးပြုနိုင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။

ဟက်ဂျ်ဆတ်သည် ယခုတစ်ပတ်တွင် ကက်ပီတိုဟေးလ်သို့ ရောက်ရှိနေပြီး၊ ကြီးမားသည့် GOP (ရီပတ်ဘလီကန်) ၏ ဘတ်ဂျက်အစီအစဉ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် ပင်တဂွန် (ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) အတွက် ဒေါ်လာဘီလီယံနှင့်ချီသော အပိုအသုံးစရိတ်များကို တောင်းခံရန် ရီပတ်ဘလီကန် အထက်လွှတ်တော်အမတ်များနှင့် သီးသန့်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။

အရီဇိုးနားပြည်နယ်မှ ဒီမိုကရက် အထက်လွှတ်တော်အမတ်နှင့် ရေတပ်လေယာဉ်မှူးဟောင်း မာ့ခ် ကယ်လီက လက်နက်ချို့တဲ့မှုသည် ပစ်မှတ်ပေါင်း ၁၄,၀၀၀ ကျော်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်းထက်ကျော်လွန်၍ တိကျသော ရည်မှန်းချက်နှင့် မဟာဗျူဟာ ကင်းမဲ့နေသော စစ်ပွဲတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

“ဒီကိစ္စနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကျွန်တော့်ရဲ့အမြင်ကတော့၊ ခင်ဗျားတို့သာ ရည်မှန်းချက်က ဘာလဲဆိုတာကို သိခဲ့မယ်ဆိုရင် ပစ်မှတ်စာရင်းက ၅၀၀ လောက်ပဲ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်မယ်။ ဒါမှမဟုတ် ၂၀၀ လောက်ပဲ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်တယ်” ဟု ကယ်လီက ပြောကြားခဲ့ပြီး ပင်တဂွန်သည် “သူတို့ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးထားတဲ့ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့ ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာ” ကို အလိုရှိနေကြောင်း ဖြည့်စွက်ပြောကြားခဲ့သည်။

စစ်တမ်းများနှင့်ပတ်သက်၍ ထရမ့်က မသင်္ကာဖွယ်ရာ ပြောဆိုမှုများ ပြုလုပ်ထား

ထရမ့်က အင်္ဂါနေ့တွင် လူမှုကွန်ရက်ပေါ်၌ သူ၏ စစ်တမ်းကောက်ယူမှုရလဒ်များသည် “အကောင်းဆုံးဖြစ်နေသည်” ဟုလည်း ပြောဆိုထားသည်။ အလုပ်အကိုင်ရရှိမှု အရေအတွက်နှင့် “အီရန်နျူကလီးယားကင်းစင်ရေး” အပါအဝင် အောင်မြင်မှုများကို သူက ကိုးကားပြောဆိုခဲ့သည်။

သို့သော် The Associated Press-NORC ပြည်သူ့ရေးရာသုတေသနစင်တာမှ ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းက ကောက်ယူခဲ့သော စစ်တမ်းအရ အမေရိကန်လူကြီး သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်က အီရန်နှင့်စစ်ပွဲသည် တန်ဖိုးမရှိဟု ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။ ယင်းအထဲတွင် ဒီမိုကရက်နှင့် တစ်သီးပုဂ္ဂလ အများစုအပြင် ရီပတ်ဘလီကန် ၃၇% ခန့်လည်း ပါဝင်သည်။

အလုပ်အကိုင်ရရှိမှုနှင့်ပတ်သက်၍၊ ဇွန်လတွင် လယ်ယာလုပ်သားများ မပါဝင်ဘဲ အမေရိကန်၌ အလုပ်အကိုင်ပေါင်း ၁၅၉ သန်းနီးပါး ရှိခဲ့ပြီး ယင်းမှာ စံချိန်တင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထရမ့်၏ ဒုတိယသက်တမ်းတွင် အလုပ်အကိုင်တိုးတက်မှုသည် သိသိသာသာ နှေးကွေးသွားခဲ့သည်။

ထရမ့်က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး သင်္ဘောများအတွက် ဖွင့်လှစ်ထားကြောင်းကိုလည်း ဆက်လက်ပြောဆိုနေသည်။ ကြာသပတေးနေ့က ရေလက်ကြားမှာ “အခုလောလောဆယ် တစ်ဝက်တစ်ပျက် ဖွင့်ထားတယ်” ဟုပြောကြားခဲ့ပြီး ရေတပ်က အီရန်ဆိပ်ကမ်းများကို ပိတ်ဆို့ထားမှုကို ထောက်ပြခဲ့သည်။

“ဒါပေမယ့် သူတို့ (အီရန်) က အမြဲတမ်း တစ်ခုခုနဲ့ လှမ်းပစ်နိုင်တယ်၊ သူတို့မှာ အမြဲတမ်း တစ်ခုခုရှိနေတယ်၊ သို့မဟုတ် မိုင်းတစ်လုံးချနိုင်တယ်” ဟု ထရမ့်က အီရန်နှင့်ပတ်သက်၍ ပြောကြားခဲ့သည်။ “ပြီးတော့ အဲဒီမှာ မိုင်းတစ်လုံးလောက် ရှိနေရင်ပဲ အခြေအနေတွေ ရှုပ်ထွေးကုန်မှာပါ၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ လူတွေက သူတို့ရဲ့ ဒေါ်လာဘီလီယံနဲ့ချီတန်တဲ့ သင်္ဘောတွေကို မတော်တဆ မိုင်းထိခံဖို့ မလိုလားကြဘူးလေ။”

ရေကြောင်းအချက်အလက်ကုမ္ပဏီ Lloyd’s List Intelligence ၏ အဆိုအရ ပြီးခဲ့သည့်အပတ်က ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားတွင် အနည်းဆုံး သင်္ဘောနှစ်စင်း တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပြီး အခြားသင်္ဘောအများအပြားမှာမူ လွဲချော်သွားခဲ့ကြောင်း သို့မဟုတ် အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟုဆိုသော အဖွဲ့အစည်းများထံမှ သတိပေးချက်များ ရရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။

ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းသွားလာသော သင်္ဘောအစင်းရေသည် ယခင်အပတ်က ၄၅ စင်းရှိရာမှ ပြီးခဲ့သည့်အပတ်တွင် ၈၄ စင်းအထိ တိုးလာခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းဖြတ်သန်းမှုသည် အကျပ်အတည်းမတိုင်မီ ပုံမှန်အပတ်စဉ် ဖြတ်သန်းသွားလာမှု ၇၀၀ ကျော်ထက် များစွာလျော့နည်းနေဆဲဖြစ်ကြောင်း Lloyd’s List က ဆိုသည်။

ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားနှင့်ပတ်သက်သော သဘောတူညီချက်သည် အခကြေးငွေကောက်ခံမှုအပေါ် မူတည်နိုင်

အမေရိကန်နှင့် အီရန် တာဝန်ရှိသူများက ရေလက်ကြားကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရေး နီးစပ်နေပြီဟု ဆိုကြသည်။ အိုမန်ကမ်းရိုးတန်းအနီးတွင် မိမိတို့ကြီးကြပ်ကူညီပေးနေသော လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် ရေလက်ကြားကို ဖွင့်ထားသည်ဟု အမေရိကန်စစ်တပ်က အခိုင်အမာဆိုထားပြီး၊ ယခုအပတ်တွင် ၎င်းက “နိုင်ငံတကာ ရေကြောင်းလမ်းကို ဖြတ်သန်းသွားလာလိုသော ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး သင်္ဘောအားလုံးအတွက် လွတ်လပ်ပြီး ပွင့်လင်းမှုရှိနေဆဲဖြစ်သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သော်လည်း အထက်ပါအတိုင်း ဆိုနေကြခြင်းဖြစ်သည်။

အဆိုပါ အလားအလာရှိသော သဘောတူညီချက်ကို ရေလက်ကြားအငြင်းပွားမှုအတွက် ယာယီဖြေရှင်းချက်တစ်ခုအဖြစ် ပုံဖော်ထားပြီး၊ သင်္ဘောများကို အီရန်ထိန်းချုပ်ထားသော လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့သို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုကာ အိုမန်ထိန်းချုပ်ထားသော လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် ပြန်ထွက်ခွင့်ပြုမည်ဖြစ်ကြောင်း The Associated Press က ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။

ထရမ့်အစိုးရကမူ အီရန်ဘက်မှ အခကြေးငွေ ကောက်ခံမည့် မည်သည့်အစီအစဉ်မျိုးကိုမဆို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆန့်ကျင်ကြောင်း ထပ်ခါတလဲလဲ ပြောဆိုထားသည်။

ရေကြောင်းလမ်းမှတစ်ဆင့် ဖြတ်သန်းရမည့် မည်သည့်ယာယီလမ်းကြောင်းများတွင်မဆို တိုးဂိတ်ခများ၊ အခကြေးငွေများ သို့မဟုတ် အခြားသော အတားအဆီးများ ရှိမည်မဟုတ်ကြောင်း လူသိရှင်ကြား မှတ်ချက်ပေးခွင့်မရှိဘဲ ကြာသပတေးနေ့က အမည်မဖော်လိုသည့် အခြေအနေဖြင့် ပြောကြားခဲ့သော အမေရိကန်အရာရှိတစ်ဦး၏ အဆိုအရ သိရသည်။ ထရမ့် အလိုလားဆုံးသော ရွေးချယ်မှုမှာ သံတမန်ရေးရာဖြစ်ပြီး အီရန်နှင့်ဆက်ဆံရာတွင် သူက “အသာစီးရထားသည်” ဟု အဆိုပါအရာရှိက ပြောကြားခဲ့သည်။