အမေရိကန်က တနင်္ဂနွေနေ့မှာ ပြီးခဲ့တဲ့အပတ်က ဂျော်ဒန်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့ အီရန်တပ်ဖွဲ့တွေကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အမေရိကန်စစ်သား ၂ ဦး သေဆုံးပြီး ၁ ဦး ပျောက်ဆုံးနေပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်တွေက ပြီးခဲ့တဲ့လက နှစ်ဖက်ကြား ရပ်စဲထားတဲ့ မတည်ငြိမ်တဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို ပိုမိုအန္တရာယ်ဖြစ်စေပြီး ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှ ရေနံတင်ပို့မှုအပေါ် စိုးရိမ်မှုအသစ်တွေ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါတယ်။
**၁။ အမေရိကန်၏ ဆက်တိုက်တိုက်ခိုက်မှုများ**
အမေရိကန် ဗဟိုစစ်ဌာနချုပ် (CENTCOM) က အီရန်ပစ်မှတ်တွေကို ညဆက်တိုက် ၈ ညမြောက် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
CENTCOM က X လူမှုကွန်ရက်ပေါ်မှာ ရေးသားထားတာက “CENTCOM တပ်ဖွဲ့တွေက အီရန်ရဲ့ ကမ်းရိုးတန်း စောင့်ကြည့်ရေးနဲ့ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး အဆောက်အအုံတွေ၊ ရေကြောင်းဆိုင်ရာ စွမ်းရည်တွေ၊ ဒုံးကျည်နဲ့ မောင်းသူမဲ့လေယာဉ် သိုလှောင်ရုံတွေကို အောင်မြင်စွာ ထိမှန်ခဲ့ပြီး အီရန်ရဲ့စစ်ရေးစွမ်းရည်တွေကို ဆက်လက်လျှော့ချနေပါတယ်” လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။
“အမေရိကန် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းကိရိယာတွေက ဇူလိုင် ၁၇ ရက်က ဂျော်ဒန်မှာ အမေရိကန်စစ်သားတွေကို တိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့ အီရန် အစောင့်တပ် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ (IRGC) တပ်ဖွဲ့တွေကိုလည်း ပစ်မှတ်ထားခဲ့ပါတယ်” လို့ ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
**၂။ ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ၏ လုံခြုံရေးအခြေအနေနှင့် ငြင်းဆိုချက်**
အဲဒီအချိန်မှာပဲ ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ မြို့တော် Amman မှာရှိတဲ့ အမေရိကန်သံရုံးက တနင်္ဂနွေနေ့မှာ လုံခြုံရေးသတိပေးချက် (security alert) ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ ဂျော်ဒန်အာဏာပိုင်တွေက Aqaba မြို့ရဲ့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်နဲ့ ဆိပ်ကမ်းကို “တိကျပြီး ယုံကြည်ရတဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတစ်ခုကြောင့်” ရွှေ့ပြောင်းခဲ့တယ်လို့ ဆိုပေမယ့် အသေးစိတ်ကို ရှင်းပြခဲ့ခြင်းမရှိပါဘူး။
ဒါပေမယ့် ဂျော်ဒန်က အဲဒီအဆောက်အအုံတွေကို ရွှေ့ပြောင်းဖို့ ဆုံးဖြတ်ချက်ထုတ်ခဲ့တယ်ဆိုတာကို ငြင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။
အစိုးရပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ Mohammad Al-Momani က ရိုက်တာသတင်းဌာနကို စာဖြင့်ရေးသားထားတဲ့ ကြေညာချက်မှာ “ပြီးခဲ့တဲ့ နာရီအနည်းငယ်အတွင်းမှာ ဂျော်ဒန်အာဏာပိုင်တွေဆီက ဖြစ်နိုင်ချေရှိတဲ့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေ မှတ်တမ်းမတင်ရသေးပါဘူး။ လေဆိပ်နဲ့ ဆိပ်ကမ်းက ပုံမှန်အတိုင်း လည်ပတ်နေပါတယ်” လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
**၃။ Trump ၏ အမိန့်နဲ့ စစ်ရေးလုပ်ဆောင်ချက်များ**
အမေရိကန်သမ္မတ Donald Trump က စစ်တပ်ကို စနေနေ့နှောင်းပိုင်းကစပြီး လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအသစ်တွေ စတင်ဖို့ အမိန့်ပေးခဲ့ပါတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်က “ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှာ ကုန်သွယ်ရေးသင်္ဘောတွေကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်တဲ့ အီရန်ရဲ့စွမ်းရည်ကို လျှော့ချဖို့” နဲ့ “မနေ့ညက ဂျော်ဒန်မှာ အမေရိကန်စစ်သားတွေကို တိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့ အီရန် အစောင့်တပ် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တပ်ဖွဲ့တွေကို အပြစ်ပေးဖို့” ဖြစ်တယ်လို့ CENTCOM က ဖော်ပြထားပါတယ်။
**၄။ စွမ်းအင်ဝန်ကြီး၏ အာမခံချက်**
စွမ်းအင်ဝန်ကြီး Chris Wright က တနင်္ဂနွေနေ့မှာ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မှုတွေက ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပြန်ပိတ်ပြီး စွမ်းအင်စျေးနှုန်းတွေ မြင့်တက်လာမှာကို စိုးရိမ်မှုတွေကို သက်သာစေဖို့ ကြိုးစားပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
Wright က ABC News ရဲ့ “This Week” အစီအစဉ်မှာ ပြောကြားခဲ့တာက “အခု ရက်သတ္တပတ် ၇ ရက်ပျမ်းမျှအားဖြင့် ရေလမ်းကြောင်းမှ တစ်ရက်ကို စည်ပေါင်း ၇ သန်းအောက်နည်းနည်းစီးဆင်းနေပြီး ကျော်သွားတဲ့ ပိုက်လိုင်းတွေကနေ နောက်ထပ် တစ်ရက်ကို စည်ပေါင်း ၇ သန်းအောက်နည်းနည်း စီးဆင်းနေပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ လုပ်နေတာက အီရန်ရဲ့ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ရှိရှိမရှိမရှိ ရေနံ၊ သဘာဝဓာတ်ငွေ့နဲ့ တခြားကုန်ပစ္စည်းတွေ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကနေ စီးဆင်းနိုင်အောင် အာမခံနေတာပါ” လို့ ပြောပါတယ်။
ရေလက်ကြားမှာ ကူးသန်းသွားလာမှု နှေးကွေးနေတယ်ဆိုတဲ့ မကြာသေးတဲ့အချက်အလက်တွေကို မေးမြန်းတဲ့အခါ Wright က “ကျွန်တော်မြင်ဖူးသမျှ လူသိရှင်ကြားအချက်အလက်တွေ အားလုံးနီးပါး မှားယွင်းနေပါတယ်” လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။ သုတေသနကုမ္ပဏီ Kpler က ကြာသပတေးနေ့မှာ ရေလက်ကြားကိုဖြတ်သန်းမှုက သင်္ဘော ၈ စင်းအထိ ကျဆင်းသွားတယ်လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
ဒါနဲ့အပြိုင် အမေရိကန်မှာ ဓာတ်ဆီစျေးနှုန်းတွေ ပြန်လည်မြင့်တက်လာနေပါတယ်။ AAA စာရင်းအရ တနင်္ဂနွေနေ့မှာ တစ်ဂါလံကို အမျိုးသားပျမ်းမျှ ဓာတ်ဆီစျေးနှုန်းက $၃.၉၉ ကျော်ရှိပြီး တစ်ပတ်အလိုက $၃.၈၇ ကနေ တက်လာတာဖြစ်ပါတယ်။
**၅။ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသဘောတူညီချက် ပြိုလဲမှု**
အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး Kazem Gharibabadi က စနေနေ့မှာ ပြီးခဲ့တဲ့လက အမေရိကန်နဲ့ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့တဲ့ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (memorandum of understanding) ပါ ကတိကဝတ်တွေကို ဆိုင်းငံ့ထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
“အမေရိကန်က အစ္စလာမာဘတ် နားလည်မှုစာချွန်လွှာပါ ကတိကဝတ်အားလုံးကို ချိုးဖောက်ပြီး ဆိုင်းငံ့ထားပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ကလည်း ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကတိကဝတ်တွေကို ဆိုင်းငံ့ထားပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့က အဲဒါတွေကို အကောင်အထည်မဖော်ဘဲ ကျွန်တော်တို့ရဲ့နိုင်ငံကို ကာကွယ်ဖို့ အာရုံစိုက်နေပါတယ်” လို့ သူက ပြောပါတယ်။
အီရန်က ယာယီငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ကို လိုက်နာတော့မှာမဟုတ်ဘူးလို့ ပြောတဲ့အခါ Trump က NewsNation သတင်းထောက်ကို “ကျွန်တော် လုံးဝဂရုမစိုက်ပါဘူး” လို့ ပြန်ဖြေကြားခဲ့ပါတယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့လက အမေရိကန်နဲ့ အီရန် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့တဲ့ နားလည်မှုစာချွန်လွှာဟာ နောက်ဆုံးတိုက်ပွဲတွေကြားမှာ ဆက်လက်ပြိုလဲနေပြီး နှစ်ဖက်စလုံးက ဒေသတွင်းမှာ ပစ်မှတ်ထား လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုတွေ ပြုလုပ်နေကြပါတယ်။ အဲဒီယာယီသဘောတူညီချက်က မဟာဗျူဟာအရ အရေးပါတဲ့ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပြန်ဖွင့်ဖို့နဲ့ ပဋိပက္ခကို အဆုံးသတ်ဖို့ ရည်ရွယ်ခဲ့တာပါ။
**၆။ အီရန်ခေါင်းဆောင်နှင့် အမေရိကန်သမ္မတ၏ ပြောဆိုချက်များ**
အီရန်နိုင်ငံရဲ့ ဝိညာဉ်ရေးရာခေါင်းဆောင် Ayatollah Mojtaba Khamenei က အမေရိကန်အတွက် “မေ့မရနိုင်တဲ့ သင်ခန်းစာတွေ သိုလှောင်ထားတယ်” လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
“အခု အမေရိကန်ရန်သူက စစ်ကိုစတင်ပြီး ပိုမိုများပြားတဲ့ ကုန်ကျစရိတ်တွေ ခံနိုင်ရည်ရှိဖို့ ကြိုးပမ်းနေချိန်မှာ အီရန်နိုင်ငံသားတွေနဲ့ ခုခံရေးတပ်ဦးမှာ သူ့အတွက် #မေ့မရနိုင်တဲ့_သင်ခန်းစာတွေ ရှိတယ်ဆိုတာ သိထားသင့်ပါတယ်” လို့ အီရန်နိုင်ငံပိုင်ရုပ်သံလွှင့်ဌာနက Khamenei ရဲ့ X ပေါ်က မက်ဆေ့ချ်မှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။
Khamenei က အမေရိကန်ရဲ့ ထပ်ခါထပ်ခါတိုက်ခိုက်မှုတွေက Trump ရဲ့ နားလည်မှုစာချွန်လွှာပေါ်က လက်မှတ်ဟာ “လုံးဝတန်ဖိုးမရှိဘဲ ယုံကြည်မှုကင်းမဲ့တယ်” ဆိုတာ ပြသခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
ဒီမှတ်ချက်တွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အိမ်ဖြူတော်က CNBC ရဲ့ မှတ်ချက်တောင်းခံမှုကို ချက်ချင်းပြန်မကြားခဲ့ပါဘူး။
**၇။ သေဆုံးမှုများနှင့် Trump ၏တုံ့ပြန်မှု**
ဂျော်ဒန်မှာ နောက်ထပ် အမေရိကန်စစ်သား ၂ ဦး သေဆုံးမှုက ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်က အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးရဲ့ အီရန်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုတွေ စတင်ချိန်ကတည်းက သေဆုံးသွားတဲ့ တခြားစစ်သား ၁၄ ဦးရဲ့ စာရင်းကို ထပ်တိုးစေတယ်လို့ MS Now က ဖော်ပြထားပါတယ်။
Trump က NewsNation သတင်းထောက်နဲ့ တယ်လီဖုန်းအင်တာဗျူးမှာ စစ်သား ၂ ဦးသေဆုံးတာကို “အရမ်းဝမ်းနည်းစရာ၊ သိပ်ဝမ်းနည်းစရာကောင်းတဲ့ကိစ္စပါ” လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။
“ဒီလိုဖြစ်ရတာကို ကျွန်တော်တို့ မုန်းပါတယ်။ ဒါက ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံအတွက် စေတနာ့ဝန်ထမ်းဆောင်မှုပါ” လို့ ပြောပြီး “အီရန်ကို နျူကလီးယားလက်နက် ဘယ်တော့မှ ခွင့်မပြုဘူး” ဆိုတဲ့ သူ့ရဲ့ကတိကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့ပါတယ်။
**၈။ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး၏ တုံ့ပြန်မှု**
ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး Pete Hegseth က X ပေါ်မှာ သေဆုံးမှုတွေကို တုံ့ပြန်ပြီး “ဘုရားသခင် သင့်ကိုကူညီပါစေ၊ သူရဲကောင်းတွေ။ သူတို့ရဲ့ စွန့်လွှတ်အနစ်နာခံမှုက ကျွန်တော်တို့ရဲ့ စိတ်ပိုင်းဖြတ်မှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေပါတယ်” လို့ ရေးသားခဲ့ပါတယ်။
**၉။ အီရန်၏ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ဒေသတွင်းသက်ရောက်မှု**
စနေနေ့မှာ IRGC က အမေရိကန်ရဲ့ကာကွယ်မှုအောက်မှာ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကိုဖြတ်ဖို့ ကြိုးစားနေတဲ့ သင်္ဘော ၄ စင်းကို ပိတ်ဆို့တားဆီးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။
အီရန်က ဒေသတွင်းအိမ်နီးချင်းတွေကိုလည်း ဆက်လက်ပစ်မှတ်ထားနေပါတယ်။
ကူဝိတ်က တနင်္ဂနွေနေ့မှာ သူ့ရဲ့လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစနစ်က အီရန်ရဲ့ ဒုံးကျည်နဲ့ မောင်းသူမဲ့လေယာဉ် တိုက်ခိုက်မှုတွေကို ရင်ဆိုင်နေရတယ်လို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
ဒီပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံဟာ မကြာသေးတဲ့ရက်တွေအတွင်းမှာ အီရန်ရဲ့ ထပ်ခါထပ်ခါ တိုက်ခိုက်မှုတွေကို ခံခဲ့ရပြီး တစ်ကြိမ်မှာ သူ့ရဲ့အရေးပါတဲ့ ရေငန်သန့်စင်စက်ရုံကို ထိမှန်ခဲ့ပါတယ်။
**၁၀။ Trump ၏ အကောင်းမြင်မှုနှင့် ခြိမ်းခြောက်မှု**
တိုက်ခိုက်မှုအသစ်တွေရှိနေပေမယ့် Trump က အီရန်နဲ့စစ်ပွဲ ကောင်းကောင်းဖြစ်နေတယ်လို့ အခိုင်အမာပြောပြီး ကြာသပတေးနေ့က အမေရိကန်ပြည်သူတွေကို အချိန်သတ်မှတ်ပြီး မိန့်ခွန်းပြောကြားရာမှာ “အီရန်မှာ ကျွန်တော်တို့ အများကြီးအနိုင်ရနေပါတယ်၊ ပြီးတော့ အဲဒီအလုပ်ရဲ့ အသီးအပွင့်တွေကို အရမ်းအရမ်းမကြာခင်မှာ မြင်ရမှာပါ” လို့ ပြောခဲ့ပါတယ်။
အမေရိကန်သမ္မတက အီရန်က ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးပွဲစားပွဲကို ပြန်မလာဘူးဆိုရင် လာမယ့်အပတ်မှာ အီရန်ရဲ့တံတားတွေနဲ့ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတွေကို ဗုံးကြဲမယ်လို့ ခြိမ်းခြောက်ထားပါတယ်။
**၁၁။ ရေနံစျေးနှုန်းအပေါ် သက်ရောက်မှု**
အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာ မငြိမ်မသက်မှုတွေ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတာကြောင့် သောကြာနေ့မှာ ရေနံစျေးနှုန်းတွေ သိသိသာသာမြင့်တက်ခဲ့ပါတယ်။
နိုင်ငံတကာစံ ဘရင့်မြေရေနံ (Brent crude) စက်တင်ဘာလပို့ဆောင်ရေးစာချုပ် အနာဂတ်ဈေးကွက်က သောကြာနေ့မှာ ၄.၆% မြင့်တက်ပြီး တစ်စည်ကို $၈၈.၁၀ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အမေရိကန် West Texas Intermediate (WTI) သြဂုတ်လပို့ဆောင်ရေးစာချုပ် အနာဂတ်ဈေးကွက်က ၄.၅% မြင့်တက်ပြီး $၈၂.၄၉ မှာ အခြေချခဲ့ပါတယ်။ နှစ်ခုစလုံးက ဇွန်လလယ်ကတည်းက အမြင့်ဆုံးဈေးနှုန်းတွေဖြစ်ပါတယ်။
တစ်ပတ်အတွင်းမှာ စံနှစ်ခုစလုံးက ၁၆% ဝန်းကျင်တက်ခဲ့ပြီး Brent က တတိယအဆက်ပါတည်း အပတ်စဉ်အမြတ်အစွန်း ရရှိနေပြီး WTI က ဒုတိယအကြိမ် ရရှိနေပါတယ်။
**အဓိကအချက်များ အနှစ်ချုပ်**
– အမေရိကန်စစ်သား ၂ ဦး သေဆုံးပြီး ၁ ဦးပျောက်ဆုံးမှုနောက် အမေရိကန်က အီရန်ကို ညဆက်တိုက် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်
– ပြီးခဲ့တဲ့လက လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့တဲ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသဘောတူညီချက် ပြိုလဲ
– အီရန်က နားလည်မှုစာချွန်လွှာပါ ကတိကဝတ်တွေကို ဆိုင်းငံ့
– ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားမှ ရေနံစီးဆင်းမှုနဲ့ စွမ်းအင်စျေးနှုန်းတွေအပေါ် စိုးရိမ်မှုများ
– ရေနံစျေးနှုန်း ၁၆% ခန့်တက်ပြီး အမေရိကန်ဓာတ်ဆီစျေးနှုန်း တစ်ဂါလံကို $၃.၉၉ ကျော်သွား
– အီရန်ခေါင်းဆောင်က အမေရိကန်အတွက် “မေ့မရနိုင်တဲ့ သင်ခန်းစာတွေ” ရှိတယ်လို့ ပြောဆို
– ကူဝိတ်အပါအဝင် ဒေသတွင်းနိုင်ငံများကိုလည်း အီရန်က ဆက်လက်တိုက်ခိုက်
