ငှက်တစ်ကောင်ရဲ့ တီးတိုးစကားကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပေးခဲ့တဲ့ သိပ္ပံပညာရှင် ဒေါ်လာ တစ်သိန်းဆု ဆွတ်ခူး

ငှက်တစ်ကောင်ရဲ့ တီးတိုးစကားကို အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပေးခဲ့တဲ့ သိပ္ပံပညာရှင် ဒေါ်လာ တစ်သိန်းဆု ဆွတ်ခူး

လူသားတွေနဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေအကြား အပြန်အလှန် စကားပြောဆို ဆက်သွယ်နိုင်မယ့် အနာဂတ်ကမ္ဘာဆီသို့ ခြေတစ်လှမ်း ပိုမိုနီးကပ်သွားစေခဲ့တဲ့ သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ဦးကတော့ ဒေါ်လာ တစ်သိန်းတန် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဆုကြီးကို ထိုက်ထိုက်တန်တန် ဆွတ်ခူးသွားနိုင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

ယူနီဗာစီတီ အော့ဖ် ကယ်လီဖိုးနီးယား ဘာကလေ (University of California, Berkeley) မှ ဒေါက်တာ ဂျူလီ အီလိုင် (Dr. Julie Elie) ဟာ “ဇီဘရာ ဖင်ချ်” (Zebra Finch) လို့ခေါ်တဲ့ ငှက်ငယ်လေးတွေရဲ့ အော်မြည်သံ နောက်ကွယ်က အဓိပ္ပာယ်တွေကို အောင်မြင်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပေးနိုင်ခဲ့လို့ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် ပေးအပ်တဲ့ “Coller-Dolittle Prize for Two-Way Interspecies Communication” (မျိုးစိတ်ကွဲအချင်းချင်း အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်မှုဆိုင်ရာ ဆု) ကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့တာပါ။

ငှက်တို့ရဲ့ အဓိက “ဝေါဟာရ” (၁၁) လုံး
ဒေါက်တာ ဂျူလီဟာ ဇီဘရာဖင်ချ်ငှက်တွေရဲ့ အပြန်အလှန် ပြောဆိုဆက်သွယ်မှုထဲက အဓိက အော်မြည်သံ ဝေါဟာရ (၁၁) မျိုးနဲ့ ၎င်းတို့ရဲ့ တိကျတဲ့ အဓိပ္ပာယ်တွေကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။ သူမရဲ့ သုတေသနအရ ဒီငှက်ကလေးတွေဟာ သူတို့ ဘယ်သူဘယ်ဝါဖြစ်ကြောင်း (ကိုယ်ပိုင် အမှတ်အသား)၊ အခု ဘာလုပ်နေကြောင်းတွေကို ဒီအသံတွေကတစ်ဆင့် အသိပေးကြသလို၊ ဘာအကြောင်းအရာပဲ ပြောပြော တစ်ကောင်နဲ့တစ်ကောင် ဘယ်သူလဲဆိုတာကို အသံရဲ့ ကိုယ်ပိုင်လက်မှတ် (Individual Signature) ကတစ်ဆင့် ခွဲခြားသိမြင်နိုင်ကြတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဆုရရှိမှုအပေါ် ဒေါက်တာ ဂျူလီက —

“ကျွန်မ တကယ်ပဲ အလွန်ဂုဏ်ယူ ဝမ်းမြောက်မိပါတယ်။ ဒီအလုပ်ဟာ တိရစ္ဆာန်တွေနဲ့ လူသားတွေ အပြန်အလှန် စကားပြောနိုင်ဖို့ ကြိုးပမ်းနေကြတဲ့ ‘မဟာ လုပ်ငန်းစဉ်ကြီး’ အတွက် ရှေ့သို့လှမ်းတဲ့ ခြေလှမ်းတစ်လှမ်း ဖြစ်လိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ပါတယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ဒီသုတေသနဟာ ငှက်တွေဟာ ပေါက်ကရ အသံပြုနေကြတာ မဟုတ်ဘဲ သူတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ထဲမှာ အသံတစ်ခုချင်းစီအတွက် စိတ်ကူးပုံဖော်မှုနဲ့ တိကျတဲ့ အဓိပ္ပာယ် နားလည်မှု ရှိနေကြောင်း သက်သေပြလိုက်တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၁၅ နှစ်ကြာ အားထုတ်မှုနှင့် AI နည်းပညာ
ဒီငှက်ကလေးတွေဟာ အလွန်အော်မြည် တတ်ကြတာကြောင့် ဒေတာအချက်အလက် အများကြီးရနိုင်လို့ သူမက ရွေးချယ်ခဲ့တာပါ။ ဒေါက်တာ ဂျူလီဟာ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကျော် (၁၅ နှစ်နီးပါး) ကြာအောင် ငှက်တွေရဲ့ အသံတွေကို စောင့်ကြည့်မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းမှာ Machine Learning (AI) စနစ်တွေကို အသုံးပြုကာ အသံတွေထဲက သတင်းအချက်အလက်တွေကို စိစစ်ခွဲခြားခဲ့ပါတယ်။

ထူးခြားတဲ့ စမ်းသပ်မှုတစ်ခုအနေနဲ့ ငှက်တွေကို ခလုတ်တစ်ခု နှိပ်ခိုင်းပြီး အသံမျိုးစုံ နားထောင်စေခဲ့ပါတယ်။ တချို့အသံတွေ ကြားရပြီးရင် အစားအစာ (အစေ့အဆန်) ဆုလာဘ် ရတတ်ပြီး၊ အနှစ်သာရမရှိတဲ့ အသံတွေဆိုရင် ငှက်တွေက ခလုတ်ကို ထပ်နှိပ်ပြီး အသံကို ကျော်ဖြတ် (Skip) သွားတတ်ကြပါတယ်။ ဒါဟာ လူတွေ လူမှုကွန်ရက်ပေါ်မှာ စိတ်မဝင်စားတဲ့ ဗီဒီယိုတွေကို ပွတ်ပြီး ကျော်သွားတာ (Scrolling) နဲ့ ပုံစံတူနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

အနာဂတ် လူ-တိရစ္ဆာန် ဆက်သွယ်ရေး ကမ္ဘာ
ဒီဆုကြီးကို တိရစ္ဆာန် သုခချမ်းသာနဲ့ သူတို့ရဲ့ ခံစားသိမြင်နိုင်စွမ်း (Animal Sentience) ကို မြှင့်တင်ပေးဖို့ ရည်ရွယ်ပြီး ဂျေရမီ ကော်လာ ဖောင်ဒေးရှင်း (Jeremy Coller Foundation) က တဲလ်အဗစ် ယူနီဗာစီတီ (Tel Aviv University) နဲ့ ပူးပေါင်းပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်က စတင် တည်ထောင်ခဲ့တာပါ။ ဒီလို နှစ်ပတ်လည်ဆုတွေအပြင် လူနဲ့ တိရစ္ဆာန်အကြား တကယ်တမ်း အပြန်အလှန် စကားပြောဆိုနိုင်မယ့် နည်းပညာကို ပထမဆုံး ဖော်ထုတ်နိုင်သူအတွက် ဒေါ်လာ ၁၀ သန်း တန်ဖိုးရှိတဲ့ မဟာဆုကြီး (Grand Prize) ကိုလည်း အဆင်သင့် စောင့်ကြိုနေစေခဲ့ပါတယ်။

အခုပြိုင်ပွဲမှာ အခြား ဆုကာလတို စာရင်းဝင်ခဲ့တဲ့ စိတ်ဝင်စားဖွယ် သုတေသနတွေကတော့ —

အာဖရိက စင်းကျားကြွက် (Striped Mice) တွေက Ultrasonic (လူမကြားနိုင်တဲ့ အသံလှိုင်း) ကတစ်ဆင့် သူတို့ရဲ့ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြကြပုံ။

ဘိုနိုဘို မျောက်ဝံ (Bonobos) တွေဟာ လူသားတွေရဲ့ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံအတိုင်း သူတို့ရဲ့ အော်သံတွေကို စီစဉ်ပြီး သုံးစွဲကြပုံ။

ချင်ပန်ဇီမျောက်တွေရဲ့ ဟူးဟူးဟားဟား အော်သံတွေရဲ့ အဓိပ္ပာယ် ဖော်ထုတ်ချက်များ ဖြစ်ကြပါတယ်။

လက်ရှိမှာ AI နည်းပညာ အရှိန်အဟုန်နဲ့ တိုးတက်လာတာကြောင့် တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ ဘာသာစကားကို လူတွေ နားလည်ဖို့ ပိုမိုနီးစပ်လာနေပါပြီ။ ဖောင်ဒေးရှင်းကို တည်ထောင်သူ ဗြိတိန် ဘီလီယံနာ ဂျေရမီ ကော်လာ ကတော့ အလွန် အကောင်းမြင်နေပြီး “ဒီအရာက မလွဲမသွေ ဖြစ်လာတော့မှာပါ။ AI ကြောင့် အရှိန်အဟုန်က အရမ်းမြန်နေပြီ။ ၂၀ Finder မတိုင်ခင် (၂၀၃၀ ခုနှစ်) အရောက်မှာ တိရစ္ဆာန်တွေရဲ့ စကားဝှက်ကို လူတွေ အပြတ်အသတ် ဖြိုခွဲနိုင်လိမ့်မယ်လို့ ကျွန်မ အကြွင်းမဲ့ ယုံကြည်ပါတယ်” လို့ သုံးသပ်ပြောကြားသွားခဲ့ပါတယ်။