ဝါရှင်တန် ဒီစီ (၂၀၂၆ ခုနှစ်)
ပါရှန်ကွေ့ (Persian Gulf) ဒေသတွင်း ကင်းလှည့်နေသည့် အမေရိကန် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ Apache ရဟတ်ယာဉ်တစ်စီး ဒရုန်းဖြင့် ပစ်ချခံရမှုကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အမေရိကန်စစ်တပ်က အီရန်နိုင်ငံအတွင်းရှိ စစ်ရေးနှင့် ထောက်လှမ်းရေးစခန်းများကို စီးရီးလိုက် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း အမေရိကန်ဗဟိုစစ်ဌာနချုပ် (Centcom) က ထုတ်ပြန်ကြေညာလိုက်သည်။
အမေရိကန်ရဟတ်ယာဉ် ပစ်ချခံရမှုက စတင်သည့် ပဋိပက္ခ
ပြီးခဲ့သည့် တနင်္လာနေ့က မဟာဗျူဟာမြောက် အရေးပါသည့် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) အထက်တွင် ကင်းလှည့်ပျံသန်းနေသော အမေရိကန် Apache ရဟတ်ယာဉ်တစ်စီးကို အီရန်ဘက်က ဒရုန်းတစ်စင်းအသုံးပြုကာ ပစ်ချခဲ့သည်။ ရဟတ်ယာဉ်ပေါ်ပါ အမေရိကန်စစ်သည် ၂ ဦးစလုံးမှာ အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီး အမေရိကန် ပင်လယ်ရေအောက်ဒရုန်းတစ်ခုဖြင့် အချိန်မီ ကယ်ဆယ်နိုင်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့် (Donald Trump) က ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် အီရန်၏လက်ချက်ဖြစ်ကြောင်း တရားဝင်စွပ်စွဲခဲ့ပြီး အမေရိကန်အနေဖြင့် “မဖြစ်မနေ တုံ့ပြန်ရမည်” ဟု ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အီရန်စစ်ဘက်သတင်းဌာနများက ၎င်းတို့အနေဖြင့် ရဟတ်ယာဉ်ပစ်ချမှုကို တာဝန်ခံထားခြင်းမရှိကြောင်း ငြင်းဆိုထားသည်။
အီရန်စစ်စခန်းများကို အမေရိကန်က ကနဦး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်
အမေရိကန်စစ်တပ်သည် ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားအနီးရှိ အီရန်၏ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစနစ်များ၊ မြေပြင်ထိန်းချုပ်ရေးစခန်းများနှင့် ရေဒါစခန်းများကို ပစ်မှတ်ထားကာ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ် (IRGC) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ အမေရိကန်၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အီရန်တောင်ပိုင်းရှိ Jask မြို့၊ Sirik မြို့နှင့် Qeshm ကျွန်းတို့ရှိ ဆက်သွယ်ရေးတာဝါတိုင်တစ်ခုနှင့် ရေလှောင်ကန်အချို့ ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ အမေရိကန်ဘက်ကမူ ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် “မျှတသော တုံ့ပြန်မှု (Proportional response)” သာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။
အီရန်က ဒေသတွင်း အမေရိကန်စခန်း ၂၁ ခုကို ဒုံးကျည်များဖြင့် လက်တုံ့ပြန်
အမေရိကန်၏ ဗုံးကြဲမှုကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ် (IRGC) က ဒေသတွင်းရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်း ပစ်မှတ်ပေါင်း **၂၁ ခု**ထက်မနည်းကို ဒုံးကျည်များဖြင့် ပြန်လည်ပစ်ခတ် တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတစ်ခုလုံး လေကြောင်းရန် သတိပေးချက်များ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။
ဘဟာရိန်းနိုင်ငံ:** ဘဟာရိန်းရှိ အမေရိကန်စခန်းကို ဦးတည်လာသည့် အီရန်၏ တိုက်ခိုက်မှုများကို ကြားဖြတ်ပိတ်ဆို့ ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့ကြောင်း ဒေသခံအာဏာပိုင်များက ဆိုသည်။
ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ:** ဂျော်ဒန်စစ်တပ်က ၎င်းတို့ဝေဟင်အတွင်းသို့ ဖြတ်သန်းလာသည့် အီရန်ဒုံးကျည် ၅ စင်းကို ပစ်ချခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။
ကူဝိတ်နိုင်ငံ:** ကူဝိတ်စစ်တပ်ကလည်း ၎င်းတို့နိုင်ငံဘက်သို့ ဦးတည်လာသော လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို ကြားဖြတ်ဟန့်တားနေရကြောင်း အတည်ပြုသည်။
နှစ်ဖက်ခေါင်းဆောင်များ၏ ပြင်းထန်သော သတိပေးချက်များ
အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အမေရိကန်အား ပြင်းထန်စွာသတိပေးလိုက်ပြီး –
“အမေရိကန်ဟာ စစ်မြေပြင်မှာ ရှုံးနိမ့်နေပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ပြတ်သားမှုကို လာစမ်းနေတာ ဖြစ်တယ်။ အမေရိကန်တွေအနေနဲ့ ဘေးကင်းချင်ရင် ဒီဒေသ (အရှေ့အလယ်ပိုင်း) ကနေ အမြန်ဆုံး ထွက်သွားပါ။ ဘယ်တိုက်ခိုက်မှုကိုမဆို တုံ့ပြန်မှုမရှိဘဲ လွှတ်ထားမှာမဟုတ်ဘူး” ဟု X လူမှုကွန်ရက်တွင် ရေးသားခဲ့သည်။
အလားတူ အမေရိကန်အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ မိုက်ဂျွန်ဆင် (Mike Johnson) ကလည်း သမ္မတထရမ့်နှင့်အတူ ရှိနေစဉ် ဤတိုက်ခိုက်မှုကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အမေရိကန်အနေဖြင့် မိမိတို့လုပ်စရာရှိသည်ကို အပြတ်ရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများ ပျက်ပြားမည့်အရေး စိုးရိမ်နေရ
ဤအပြန်အလှန်ပစ်ခတ်မှုသည် ဝါရှင်တန်နှင့် တီဟီရန်တို့အကြား တိတ်တဆိတ်လုပ်ဆောင်နေသည့် ဒေသတွင်းစစ်ပွဲ အဆုံးသတ်ရေး ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများကို အကြီးအကျယ် ခြိမ်းခြောက်နေသည်။
သမ္မတ ထရမ့်ကမူ ၎င်းတို့သည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် အလွန်ကောင်းမွန်မည့် သဘောတူညီချက်တစ်ခု ရရှိရန် “နောက်ဆုံးအဆင့်” သို့ ရောက်ရှိနေပြီး နှစ်ရက်၊ သုံးရက်အတွင်း သဘောတူညီမှုရပါက ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ချက်ချင်းပြန်ဖွင့်နိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက်ပေးထားသည်။
သို့သော်လည်း အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အက်စမေးလ် ဘာကေအီ (Esmaeil Baqai) က “အမေရိကန်ဟာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အကြိမ်ကြိမ်ချိုးဖောက်ပြီး မရေရာတဲ့ သဝဏ်လွှာတွေ ပို့နေတဲ့အတွက် သံတမန်ရေးလမ်းကြောင်းကို ဖျက်ဆီးနေတာဖြစ်တယ်” ဟု တုံ့ပြန်ပြောဆိုထားသဖြင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းစစ်မီးသည် ပိုမိုပြင်းထန်လာနိုင်ဖွယ်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတကာစစ်ရေးလေ့လာသူများက သုံးသပ်နေကြသည်။
