ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်မှတ်ထိုးမည်ဟု ထရမ့်ပြောသော်လည်း တီဟီရန်ဘက်က သံသယရှိနေ

ထရမ့်၏ ကြေညာချက်နှင့် အီရန်၏ သံသယ

အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က အမေရိကန်နှင့် အီရန်ကြား တိုက်ပွဲများကို အဆုံးသတ်မည့် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်ကို တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးရန် စီစဉ်ထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အီရန်ဘက်ကမူ ထိုအချိန်ဇယားအပေါ် သံသယရှိနေသည်။

ထရမ့်က ၎င်း၏ လူမှုကွန်ရက် (Truth Social) စာမျက်နှာတွင် သဘောတူညီချက်ရရှိပြီးသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ကမ္ဘာ့အရေးပါဆုံး ကုန်သွယ်ရေးရေကြောင်းလမ်းဖြစ်သည့် **ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz)** ကို “လူတိုင်းအတွက် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးမည်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

သို့သော် ထရမ့်၏ ပြောကြားချက်မထွက်ပေါ်မီ အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ အက်စ်မေးလ် ဘာဂါအီ (Esmail Baghaei) က သဘောတူညီချက် လက်မှတ်ရေးထိုးမည့်ရက်နှင့် ပတ်သက်၍ သတိကြီးစွာထား တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး —

“နားလည်မှုစာချွန်လွှာ လက်မှတ်ရေးထိုးမယ့် အတိအကျရက်စွဲကို စောင့်ကြည့်ရဦးမှာဖြစ်ပေမဲ့ အဲဒီနေ့ဟာ မနက်ဖြန် (တနင်္ဂနွေနေ့) တော့ မဟုတ်နိုင်ပါဘူး” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးနေသည့် နိုင်ငံများ၏ အခြေအနေ

ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ:** ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးနေသည့် အဓိကနိုင်ငံဖြစ်သော ပါကစ္စတန်၏ ဝန်ကြီးချုပ် ရှာဘတ်ဇ် ရှာရစ်ဖ် (Shehbaz Sharif) က “ကျွန်တော်တို့ဟာ သမိုင်းမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ချုပ်ဆိုနိုင်ဖို့ အနီးစပ်ဆုံး အခြေအနေကို ရောက်နေပါပြီ” ဟု စနေနေ့က ပြောကြားခဲ့သည်။ ပါကစ္စတန်အနေဖြင့် လာမည့် ၂၄ နာရီအတွင်း သဘောတူညီချက် အချောသတ်နိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ထားပြီး၊ အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် လက်မှတ်ရေးထိုးရန် (Electronic Signing) ပြင်ဆင်နေကြောင်းနှင့် လာမည့်အပတ်တွင် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲများ ဆက်လုပ်မည်ဟု ဆိုသည်။
* **ကာတာနိုင်ငံ:** အလားတူ ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးနေသည့် ကာတာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည်လည်း တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အီရန်မြို့တော် တီဟီရန်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့၏ ခရီးစဉ်ကြောင့် အီရန်၏ လက်မှတ်ထိုးမည့်အချိန် နောက်ကျသွားနိုင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိကိုမူ မရေရာသေးပေ။

နျူကလီးယားကိစ္စနှင့် ထရမ့်၏ သတိပေးချက်

ထရမ့်က ၎င်း၏ ပို့စ်တွင် အီရန်၏ သန့်စင်ပြီး ယူရေနီယံသိုလှောင်မှုများကို ရည်ညွှန်းလျက် —

> “အခြေအနေတွေ အားလုံးငြိမ်သက်သွားတဲ့ သင့်တော်တဲ့အချိန်ကျရင် ကျွန်တော်တို့ အဲဒီကိုသွားပြီး နျူကလီးယားမှုန် (Nuclear Dust) တွေကို သိမ်းဆည်းကာ ဖျက်ဆီးပစ်မှာပါ” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

အနောက်နိုင်ငံများသည် အီရန်အား နျူကလီးယားဗုံးထုတ်လုပ်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည်ဟု ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာ စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း အီရန်ကမူ ၎င်းတို့၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်သည် လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် သုတေသနကဲ့သို့ ငြိမ်းချမ်းသော ရည်ရွယ်ချက်များအတွက်သာဖြစ်ကြောင်း အမြဲငြင်းဆိုခဲ့သည်။

ထို့အပြင် ထရမ့်က အကယ်၍ ဤငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်သည် “မြန်မြန်ဆန်ဆန်၊ လွယ်လွယ်ကူကူနှင့် အဆင်ပြေပြေ” မဖြစ်မြောက်ခဲ့ပါက ဝါရှင်တန်တွင် **”နောက်ဆုံးအဆင့် အလှည့်အပြောင်း (The Ultimate Alternative)”** ရှိနေကြောင်း သတိပေးခဲ့ပြီး ထိုအရာကို ထပ်မံအသုံးပြုစရာမလိုရန် မျှော်လင့်ကြောင်း ခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုခဲ့သည်။

သဘောတူညီချက်၏ နောက်ခံသမိုင်းနှင့် ပါဝင်သည့်အချက်များ

အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဆေးယက်ဒ် အဘတ်စ် အာရက်ချီ (Seyed Abbas Araghchi) ၏ အဆိုအရ ဤသဘောတူညီချက်တွင် —

လက်ဘနွန်ရှိ အစ္စရေးနှင့် ဟစ်ဇဘိုလာတို့ကြား ပဋိပက္ခကို အဆုံးသတ်ရန် ထည့်သွင်းထားသည်။
အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲများကို နောက်ပိုင်းမှ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်မည်ဖြစ်သည်။

အမေရိကန်အရာရှိများကလည်း အီရန်အနေဖြင့် ၎င်း၏ကတိကဝတ်များကို လိုက်နာမှုအပေါ် မူတည်၍ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကျိုးခံစားခွင့်များ (ပိတ်ဆို့မှုဖြေလျှော့ခြင်းများ) ရရှိမည်ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုထားသည်။

**ပဋိပက္ခစတင်ပုံ:** ဤစစ်ပွဲသည် ပြီးခဲ့သည့် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်က အမေရိကန်နှင့် အစ္စရေးတို့က အီရန်တစ်ဝန်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာမှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အီရန်က အစ္စရေးနှင့် ပင်လယ်ကွေ့ရှိ အမေရိကန်မဟာမိတ်နိုင်ငံများကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် အဓိကကျသော ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြားကို ပိတ်ပစ်ခဲ့သည်။ ဧပြီလတွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူခဲ့ကြသော်လည်း အမေရိကန်နှင့် အီရန်အကြား ရံဖန်ရံခါ ပစ်ခတ်မှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

—

အစ္စရေး-လက်ဘနွန် ပြဿနာက အဓိကအတားအဆီးဖြစ်နေခြင်း

အမေရိကန်၏ ယခင်အစီရင်ခံစာများအရ အစ္စရေးနှင့် ဟစ်ဇဘိုလာတို့ကြား ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲသည် အမေရိကန်-အီရန် သဘောတူညီချက်တွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ အီရန်ဘက်ကမူ ၎င်းကို စာချုပ်တွင် ထည့်သွင်းရန် အခိုင်အမာ တောင်းဆိုထားသည်။

အစ္စရေးသည် အမေရိကန်-အီရန် သဘောတူညီချက်တွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိသည့်အပြင်၊ မြောက်ပိုင်းအစ္စရေးကို တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် ဟစ်ဇဘိုလာအဖွဲ့ကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်သွားမည်ဟု ဇွတ်ဒြပ်ပြောဆိုထားသည်။

ဒေါ်နယ်ထရမ့်သည် အစ္စရေးကို အစဉ်တစိုက် အပြင်းအထန် ထောက်ခံသူဖြစ်သော်လည်း၊ ကုန်ကျစရိတ်များပြားပြီး ရေရှည်ဆွဲမည့် ဤအရှေ့အလယ်ပိုင်းပဋိပက္ခမှ ရုန်းထွက်ရန် ၎င်း၏ ကြိုးပမ်းမှုများသည် လက်ဘနွန်တွင် အစ္စရေးက စစ်ဆင်ရေးများ ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်နေခြင်းကြောင့် အဖတ်ဆယ်မရ ဖြစ်နေရသည်။

တနင်္ဂနွေနေ့ကပင် အစ္စရေးသည် ဟစ်ဇဘိုလာတို့၏ အမာခံစခန်းဖြစ်သော လက်ဘနွန်မြို့တော် ဘေရွတ်ရှိ ဒါဟီယာ (Dahieh) ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မီးခိုးလုံးကြီးများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ အစ္စရေးက ၎င်းတို့ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း အတည်ပြုပြီး ဟစ်ဇဘိုလာ၏ ရန်ပြုမှုကို တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ (ယခင်က ထရမ့်သည် အစ္စရေးအား ဘေရွတ်ကို တိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုရန် တားမြစ်ခဲ့ဖူးသည်။)

ယခုလအစောပိုင်းကလည်း အီရန်က အစ္စရေးကို ဒုံးကျည်များဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့၍ အစ္စရေးက အီရန်အတွင်းရှိ ပစ်မှတ်များကို ဧပြီလနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ပြန်လည်ဗုံးကြဲခဲ့သေးသည်။ ထို့ကြောင့် အစ္စရေး၏ ယခုနောက်ဆုံး ဘေရွတ်တိုက်ခိုက်မှုများသည် အီရန်အနေဖြင့် အမေရိကန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးမည့် အစီအစဉ်အပေါ် မည်မျှအကျိုးသက်ရောက်သွားစေမည်ကိုမူ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း မသိရသေးဘဲ အခြေအနေမှာ အလွန်စိုးရိမ်စရာ ကောင်းနေဆဲ ဖြစ်သည်။